පෘථිවිය උණුසුම්ව තබන අදිසි ආවරණය
පෘථිවිය කියන්නේ ජීවත් වීමට සුදුසු උෂ්ණත්වයක් තියෙන සෞරග්රහමණ්ඩලයේ සිටින එකම ග්රහයා. ඒත් මේ උණුසුම රඳවාගෙන තියෙන්නේ අපිට නොපෙනෙන අතිශයින්ම වැදගත් ස්වභාවික ක්රියාවලියක් නිසායි – ඒ තමයි ග්රීන්හවුස් බලපෑම.
***
මේ ලිපිය, @NASASpacePlace යූටියුබ් චැනලයේ What Is the Greenhouse Effect? වීඩීයෝව ඇසුරින් සකසන ලද ලිපියකි.
Cover image credit goes to space.com
***
හරිතාගාර ආචරණය (The Greenhouse Effect)
පෘථිවිය කියන්නේ ජීවීන් වන අපිට ජීවත් වෙන්න පුළුවන් අපූරුම, ඒ වගේම හරිම සුවපහසු තැනක්. ගස්කොළන්, සතුන් වගේම මිනිස්සු වන අපිටත් කිසිම කරදරයක් නැතුව වර්ධනය වෙන්න, සශ්රීක වෙන්න අවශ්ය කරන නියමම උෂ්ණත්වය පෘථිවිය සතුව පවතිනවා.
නමුත් ඔබ කවදාහරි හිතලා තියෙනවාද, අනෙක් ග්රහලෝකවලට වඩා අපේ පෘථිවිය මේ තරම්ම සුවිශේෂී වෙන්න හේතුව මොකක්ද කියලා? ඒකට තියෙන ප්රධානම සහ රහසිගතම හේතුවක් තමයි හරිතාගාර ආචරණය (Greenhouse Effect)
මොකක්ද මේ හරිතාගාරයක් (Greenhouse) කියන්නේ?
අපි මුලින්ම බලමු සාමාන්ය හරිතාගාරයක් කියන්නේ මොකක්ද කියලා. හරිතාගාරයක් කියන්නේ වීදුරු බිත්ති සහ වීදුරු වහලයකින් හදපු විශේෂ ගොඩනැඟිල්ලකට.
- හිරු එළිය ඇතුළට ගැනීම: මේකේ තියෙන පාරදෘශ්ය (පැහැදිලි) වීදුරු නිසා සූර්යාලෝකයට කිසිම බාධාවක් නැතුව හරිතාගාරය ඇතුළට ගලාගෙන එන්න පුළුවන්.
- තාපය රඳවා ගැනීම: ඒ විදිහට ඇතුළට එන හිරුගේ තාපය (රස්නය) ආපහු පිටතට යන්න නොදී ඇතුළේම රඳවා තබා ගන්නත් මේ වීදුරු වැස්මට පුළුවන්.
මේ අපූරු ක්රියාවලිය නිසා රාත්රී කාලයට වගේම අධික ශීත කාලගුණයක් තියෙන ශීත ඍතුවේදී පවා හරිතාගාරය ඇතුළේ ඉන්න ශාකවලට අවශ්ය උණුසුම ඉතාම හොඳින් ලැබෙනවා.
පෘථිවිය උණුසුම් කරවන අපේ හරිතාගාරය
හරියටම අර වීදුරු හරිතාගාරය වගේම තමයි අපේ පෘථිවියත් ක්රියා කරන්නේ! පෘථිවිය වටා තියෙන වායුගෝලය හරියට අර වීදුරු වහල වගේ ක්රියා කරලා, සූර්යයාගෙන් ලැබෙන තාපය අපේ ලෝකය ඇතුළේ රඳවා ගන්නවා.
කෙටියෙන් කිව්වොත් හරිතාගාරයක් ඇතුළේ පැළෑටි උණුසුම්ව තබා ගන්නා ආකාරයටම, හරිතාගාර ආචරණය මඟින් අපේ මුළු පෘථිවියම ජීවීන්ට හිතකර ලෙස උණුසුම්ව සහ සුරක්ෂිතව තබා ගන්නවා. මිහිතලය මෙතරම් සුන්දර සහ ජීවයෙන් පිරි තැනක් කරන්න මේ ස්වාභාවික ක්රියාවලියෙන් ලැබෙන දායකත්වය ඇත්තටම පුදුමසහගතයි නේද?
පෘථිවියේ ජීවන රහස 🌍
අපේ පෘථිවිය වීදුරු කුටීරයකින් වට වෙලා නැති වුණත්, ඒ වටා අපූරු වායුමය සළුවක් පෙරවී තිබෙනවා. අපි මේකට කියන්නේ වායු ගෝලය කියලා.
දහවල සහ රාත්රියේ සිදුවන පෙරළිය ☀️🌙
- දවල් කාලයේදී: සූර්යයාගෙන් නිකුත් වන රශ්මිය මේ වායු ගෝලය හරහා විහිදී ඇවිත් පෘථිවි පෘෂ්ඨය (පොළොව) හොඳින් උණුසුම් කරනවා.
- රාත්රී කාලයේදී: ඉර බැස ගියාට පස්සේ, මේ උණුසුම් වුණු පෘථිවි පෘෂ්ඨය සෙමෙන් සිසිල් වෙන්න පටන් ගන්නවා. ඒ වෙලාවට දහවලේ රඳවා ගත් තාපය (රස්නය) නැවතත් වාතයට මුදා හරිනවා.
හරිතාගාර වායු කියන්නේ මොනවාද?
මෙන්න මේ විදිහට මුදා හරින තාපයෙන් යම් ප්රමාණයක් වායු ගෝලයේ තිබෙන සුවිශේෂී වායු වර්ග කිහිපයක් විසින් රඳවා තබා ගන්නවා. හරියට උණුසුම් ඇතිරිල්ලක් වගේ මේ තාපය උගුලක හසු කරගන්නා වායූන් හරිතාගාර වායු (Greenhouse Gases) ලෙස හඳුන්වනවා. අප අවට ඇති වායුගෝලයේ දැකගත හැකි ප්රධාන හරිතාගාර වායු කිහිපයක් ලෙස
- කාබන් ඩයොක්සයිඩ් (Carbon dioxide)
- මෙතේන් (Methane) සහ
- ජල වාෂ්ප (Water vapor) නම් කල හැකියි.
වැදගත්ම දේ වනුයේ පෘථිවියේ ජීවත් වන අප ඇතුළු සියලුම ජීවීන්ට සුදුසු, නිවැරදිම උෂ්ණත්වය පවත්වා ගෙන යන්න නම් මේ හරිතාගාර වායූන්ගේ මනා සමබරතාවයක් පැවතීම අත්යවශ්යම කරුණක් වීමයි.
අපේම දෑතින් වනසන අපේම ලෝකය
අද වන විට අප ජීවත් වන මේ සුන්දර පෘථිවිය බරපතල අනතුරකට මුහුණ දී සිටී. කනගාටුවට කරුණ නම්, එම විනාශයට ප්රධානතම හේතුව අපේම ඇතැම් මිනිස් ක්රියාකාරකම් වීමයි. පෘථිවියේ ස්වාභාවික පැවැත්මට අත්යවශ්ය වන හරිතාගාර ආචරණය (Greenhouse Effect) පවා වෙනස් කිරීමට තරම් වර්තමාන මිනිසාගේ බලපෑම දරුණු වී ඇත.
පෘථිවිය උණුසුම් වන්නේ කෙසේද?
ගල්අඟුරු සහ තෙල් වැනි පොසිල ඉන්ධන බහුලව දහනය කිරීම නිසා වායුගෝලයට මුදාහැරෙන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් (CO2) ප්රමාණය ශීඝ්රයෙන් ඉහළ යමින් පවතී. මෙලෙස එකතු වන අතිරික්ත හරිතාගාර වායූන් මඟින් පෘථිවියෙන් පිටවන තාපය වැඩිවැඩියෙන් වායුගෝලය තුළම රඳවා තබා ගනී. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස මුළු මහත් පෘථිවියම වෙනදාට වඩා වේගයෙන් උණුසුම් වීමට පටන් ගෙන ඇත.
අභ්යවකාශයෙන් ලැබෙන සාක්ෂි
මෙම තත්ත්වය හුදු අනුමානයක් නොවේ. ඇමරිකාවේ NASA ආයතනය සතු චන්ද්රිකා තාක්ෂණය මඟින් අභ්යවකාශයේ සිට අඛණ්ඩවම අපේ වායුගෝලයේ ඇති වායූන් පිළිබඳ ගණනය කිරීම් සිදු කරයි. පෘථිවි වායුගෝලයේ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ඇතුළු අනෙකුත් හරිතාගාර වායූන්ගේ ප්රමාණය කැපී පෙනෙන ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති බව මෙම නාසා චන්ද්රිකා මඟින් පැහැදිලිවම නිරීක්ෂණය කර ඇත.
විද්යාඥයන්ට ලැබෙන දායකත්වය
නාසා චන්ද්රිකා මඟින් ලබාදෙන මෙම වටිනා තොරතුරු, හරිතාගාර වායූන් බහුලවම නිකුත් වන්නේ කුමන ස්ථානවලින්ද සහ ඒවා වායුගෝලයට එකතු වන්නේ කෙසේද යන්න නිවැරදිව වටහා ගැනීමට විද්යාඥයන්ට මහඟු උපකාරයක් වේ.🌱
අවසාන වශයෙන්, මෙම ග්රීන්හවුස් බලපෑම අපේ ජීවිතයට අත්යවශ්යම ස්වභාවික ක්රියාවලියක්. නමුත් අපි නිර්මාණය කරන අධික වායු දූෂණය නිසා මේ සමතුලිතතාවය බිඳ වැටෙමින් පවතිනවා. ඒ නිසා, පෘථිවිය ආරක්ෂා කිරීම මේ ලිපිය කියවන ඔබ අප සියලු දෙනාගේම වගකීමක් කරගන්න.
***
(මෙම අන්තර්ගතයන් උපුටා ගන්නේ නම්, ඒ සෑම විටකදීම ceylonreader වෙබ් අඩවියේ විස්තරය සඳහන් කිරීමට කාරුණික වන්න)
