චීනයේ අධිවේගී දුම්රිය විප්ලවය

රේල්පථයේ දිවෙන..

ගංගා, කඳු, නගර යා වෙන..

ආලෝකය, හරිතය මැදින්,

පැය කිහිපයකින් ගමනාන්තයකට ළඟා වෙමු

***

මේ ලිපිය, @Wendoverproductions යූටියුබ් චැනලයේ Why China Is so Good at Building Railways වීඩීයෝව ඇසුරින් සකසන ලද ලිපියකි.

Cover image credit goes to travellocal.com

***

මදකට කල්පනා කරන්න…

වොෂිංටන් D.C. සිට ඩැලස්, ටෙක්සාස් දක්වා – එහෙමත් නැත්නම් පැරිස් සිට ඇතැන්ස් දක්වා – තවත් උදාහරණයකින් පැවසූවොත්, ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ් සිට පර්ත් දක්වා, පැය 9කින් ගමන් කරන්න පුළුවනිද.?

ඇත්තටම මේ ගමන් තුනම සාමාන්‍ය දුම්රියෙන් ගියොත් පැය 41 – 44 අතර කාලයක් ගන්නවා. ඒත් චීනයේදී නම් මේක සත්‍යයක් වෙලා තියෙනවා.

චීනයේ අධිවේගී දුම්රිය විප්ලවය

ඉහත පැවසූ ආකාරයට වොෂින්ටන් D.C. සිට ටෙක්සාස්හි ඩලස් දක්වා, නැතිනම් පැරිසියේ සිට ග්‍රීසියේ ඇතැන්ස් දක්වා, එසේත් නැතිනම් ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඇඩිලේඩ් සිට පර්ත් දක්වා දුම්රියෙන් ගමන් කිරීමට ඔබට කොපමණ කාලයක් ගතවේ යැයි සිතනවාද? සාමාන්‍යයෙන් මේ ගමන් සඳහා පිළිවෙළින් පැය 44ක්, 44ක් සහ 41ක් වැනි දීර්ඝ කාලයක් ගත වේ.

නමුත් මේ සියලු ගමනාන්තයන් අතර ඇති දුර, පැය 9ක් වැනි සුළු කාලයකින් ගෙවා දැමිය හැකි දුම්රියක් ගැන ඔබ ඇසුවොත් එය විහිළුවක් යැයි සිතෙනු නොඅනුමානය. ලෝකයේ අනෙක් රටවලට එය හුදු සිහිනයක් වුවත්, චීනයට එය අද වන විට සාමාන්‍ය දෛනික යථාර්ථයකි.

2018: නව යුගයක ආරම්භය

2018 වසරේ සැප්තැම්බර් මාසයේදී චීනය සිය දුම්රිය ඉතිහාසයේ දැවැන්තම පියවරක් තැබීය. ඒ හොංකොං සිට බීජිං දක්වා සෘජුවම ගමන් කරන අති නවීන අධිවේගී දුම්රිය මාර්ගය විවෘත කිරීමයි. අප ඉහතින් සඳහන් කළ වොෂින්ටන්-ඩලස් හෝ පැරිස්-ඇතැන්ස් අතර ඇති දැවැන්ත දුර ප්‍රමාණයට සමාන දුරක්, මෙම දුම්රිය මගින් ගෙවා දමන්නේ පැය 8යි මිනිත්තු 56ක් වැනි කෙටි කාලයකිනි. මෙය සැබවින්ම විශ්මිත ජයග්‍රහණයකි.

දශකයක දී සිදු වූ වෙනස

මෙම දියුණුව වඩාත් කැපී පෙනෙන්නේ චීනය පසුගිය දශකය තුළ ආ ගමන් මග දෙස බැලීමේදීය.

• 2008 වසර: බීජිං ඔලිම්පික් උළෙල පැවැත්වෙන සමයේ චීනයේ අධිවේගී දුම්රිය ජාලය සීමා වී තිබුණේ ෂැංහයි ගුවන් තොටුපළේ සිට නගරය කෙළවරට දිවෙන සැතපුම් 19ක කෙටි මැග්ලෙව් (Maglev) දුම්රිය මාර්ගයට සහ බීජිං සිට ටියැන්ජින් දක්වා වූ මාර්ගයට පමණි.

• වසර 10කට පසු: එදා ඉතා සීමිතව තිබූ එම දුම්රිය ජාලය, අද වන විට මුළු මහත් චීනයම යා කරමින් ලොව මවිත කරවන මට්ටමේ දැවැන්ත මකුළු දැලක් මෙන් ව්‍යාප්ත වී හමාරය.

හුදෙක් දුම්රියක් නිෂ්පාදනය කිරීමට එහා ගොස්, මුළු මහත් දේශයක ප්‍රවාහන සේවය උඩුයටිකුරු කළ මේ තාක්ෂණික විප්ලවය, නූතන ලෝකයේ ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ ආශ්චර්යයක් ලෙස හැඳින්වීම නිවැරදිය.

ආශ්චර්යමත් ගමනක්

අද වන විට ලෝකයේ අධිවේගී දුම්රිය සේවාව (High-Speed Rail) ගැන කතා කරද්දී චීනය සිටින්නේ සෙසු රටවල් සියල්ලටම වඩා ගව් ගණනක් ඉදිරියෙනි. චීනය සතු අධිවේගී දුම්රිය මාර්ග පද්ධතියේ ප්‍රමාණය කෙතරම්ද යත්, එය මුළු මහත් ලෝකයේම ඇති සෙසු අධිවේගී දුම්රිය මාර්ග සියල්ලේ එකතුවට සමාන වේ.

මෙය සංඛ්‍යාත්මකව බැලූ විට සැබවින්ම මවිතකරය:

• ප්‍රංශය මෙන් 8 ගුණයක්
• ජපානය මෙන් 10 ගුණයක්
• එක්සත් රාජධානිය මෙන් 20 ගුණයක්
• ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය මෙන් 500 ගුණයක්, විශාලත්වයෙන් යුතු දුම්රිය මාර්ග ජාලයක් චීනය සතුය.

අභියෝගාත්මක සුපිරි වේගය

සාමාන්‍යයෙන් අධිවේගී දුම්රිය තාක්ෂණය දැකිය හැක්කේ ජර්මනිය, ප්‍රංශය හෝ ජපානය වැනි ධනවත් සහ කුඩා භූමි ප්‍රමාණයක් සහිත රටවලය. නමුත් චීනය මීට වඩා සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස්ය. චීනය ඇමරිකාව තරම් විශාල රාජ්‍යයක් වන අතර, ඔවුන් තවමත් ලෝකයේ ධනවත්ම රටක් ලෙස සැලකෙන්නේ ද නැත.

චීනය වර්තමානය වන විට මධ්‍යම මට්ටමේ ආදායම් ලබන රටකි. එහි ආර්ථික මට්ටම බ්‍රසීලය, තායිලන්තය හෝ මෙක්සිකෝව වැනි රටවලට සමානය. පුදුමයට කරුණ නම්, ඒ අනුව ලොව අධිවේගී දුම්රිය පද්ධතියක් හිමි ධනවත් නොවන රට වන්නේද චීනය වීමයි. එසේ තිබියදීත්, ඉතා කෙටි කාලයක් තුළ ඔවුන් අත්කරගෙන ඇති මෙම ප්‍රගතිය අදහාගත නොහැකිය.

ගුවන් ගමන් සමඟින් සැසදීම

චීනයේ ජනගහනය අතිමහත්ය. විශේෂයෙන් රටේ නැගෙනහිර කොටසේ නගර ඉතා සමීපව පිහිටා තිබීම නිසා ගුවන් ගමන් වලට වඩා දුම්රිය ගමනාගමනය වඩාත් ප්‍රායෝගික වී ඇත.

එය මෙලෙසින් වේගය සහ පහසුව අතර සන්සන්දනයක් කොට දැක්විය හැක. Guangzhou සිට Changsha දක්වා (සැතපුම් 350), ගුවන් යානයකින් යාමට ගත වන්නේ පැයකි. අධිවේගී දුම්රියෙන් එය පැය 2 විනාඩි 20කි. නමුත් ගුවන් තොටුපළක ආරක්ෂක පරීක්ෂණ සහ පැමිණිය යුතු වේලාවන් සැලකූ විට, දුම්රිය ගමන වඩාත් වාසිදායක වන අතර ගාස්තුවද ගුවන් ටිකට් පතකට වඩා බෙහෙවින් අඩුය.

දිගු දුර ගමන් සඳහා භාවිතය

සාමාන්‍යයෙන් ඉතා දිගු දුරක් සඳහා අධිවේගී දුම්රිය භාවිත කිරීම ලෝකයේ අනෙක් රටවල එතරම් සාර්ථක වී නැත. උදාහරණයක් ලෙස ප්‍රංශයේ පැරිස් සහ ස්පාඤ්ඤයේ බාර්සිලෝනා අතර (සැතපුම් 500) දිනකට ධාවනය වන්නේ දුම්රිය 2ක් පමණි. නමුත් ගුවන් ගමන් 20ක් ක්‍රියාත්මක වේ.

නමුත් චීනය මෙහිදීත් වෙනස් මගක් ගනී. බීජිං සහ ෂැංහයි අතර දුර සැතපුම් 650කි. මෙය ඉතා දිගු දුරක් වුවද, දිනකට ගුවන් ගමන් 50ක් ක්‍රියාත්මක වන අතරතුර අධිවේගී දුම්රිය වාර 41ක් ක්‍රියාත්මක වේ. මෙතරම් දිගු දුරක් සඳහා වුවද චීන ජාතිකයන් දුම්රිය කෙරෙහි තබා ඇති විශ්වාසය ඉන් මනාව පැහැදිලි වේ.

මින් චීනය විසින් පෙන්නුම් කරන්නේ, රටක දියුණුවට අවශ්‍ය ධනය පමණක්ම නොව, නිවැරදි සැලසුම් හා දිගු කාලීන අරමුණු සහිතව සිදුකරන යටිතල පහසුකම් හි සංවර්ධනයද බවයි.

චීන සහ යුරෝපීය ප්‍රවාහනයේ වෙනස්කම්

දුම්රියක එකවර මගීන් 1,200කට අධික සංඛ්‍යාවකට ගමන් කළ හැකියි. මෙය සාමාන්‍ය ගුවන් යානයකට වඩා විශාල ධාරිතාවකි. මේ නිසාම ඇතැම් නගර අතර ප්‍රධානතම ප්‍රවාහන මාධ්‍ය බවට පත්ව ඇත්තේ දුම්රියයි. නමුත්, ලෝකයේ විවිධ කලාපවල මෙම තත්ත්වය එකිනෙකට වෙනස් වේ.

බීජිං-ෂැංහයි සහ පැරිස්-බාර්සිලෝනා ගුවන් මාර්ග දෙක උදාහරණයකට ගෙන වේගය සහ කාලය සැසඳීමක් සිදු කරමු. මෙම මාර්ග දෙකෙහි කැපී පෙනෙන වෙනස්කම් කිහිපයක් තිබේ:

• බීජිං සිට ෂැංහයි දක්වා: දුම්රිය ගමන සඳහා ගතවන්නේ පැය 4යි විනාඩි 28ක් වැනි කෙටි කාලයකි.

• පැරිස් සිට බාර්සිලෝනා දක්වා: දුර ප්‍රමාණය අඩු වුවද මේ සඳහා පැය 6යි විනාඩි 25ක කාලයක් ගතවේ.

යුරෝපයේ ගුවන් ප්‍රවාහන ජාලය ඉතා කාර්යක්ෂම බැවින්, විශේෂයෙන්ම Budget Airlines හෙවත් අඩු පිරිවැය ගුවන් සේවා නිසා දුම්රියට වඩා ඉතා අඩු මිලට ගුවන් ටිකට්පත් ලබා ගැනීමට හැකියි.

• යුරෝපය: පැරිස් සහ බාර්සිලෝනා අතර ගුවන් ටිකට්පතක් ඩොලර් 12ක් වැනි ඉතා අඩු මුදලකට ගත හැකියි.

• චීනය: බීජිං සහ ෂැංහයි අතර ගුවන් ගමනකට අවම වශයෙන් ඩොලර් 74ක් පමණ වැය වේ.

චීනයේ ගුවන් ගමන් ප්‍රමාද වීමට බලපාන රහස

චීනය තුළ ගුවන් ගමන් එතරම් කාර්යක්ෂම නැත. දත්තවලට අනුව චීනයේ ප්‍රධාන ගුවන් සමාගම් තුනේ (China Southern, China Eastern, සහ Air China) නියමිත වේලාවට ගමනාන්තයට ළඟා වීමේ ප්‍රතිශතය පිළිවෙළින් 67%, 66% සහ 63% වැනි අඩු මට්ටමක පවතී.

මෙයට ප්‍රධානතම හේතුව වන්නේ ගුවන් කලාපය (Airspace) පිළිබඳ ගැටලුවයි. චීනයේ ගුවන් කලාපයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් පාලනය වන්නේ එරට හමුදාව මගිනි. එමනිසා සිවිල් ගුවන් යානා සඳහා විවෘතව ඇත්තේ සමස්ත ගුවන් කලාපයෙන් 30%ක් වැනි ඉතා පටු ප්‍රමාණයකි. ඉහත කරුණු හේතුකොටගෙන, සීමිත ඉඩකඩ තුළ ගුවන් යානා විශාල ප්‍රමාණයක් හැසිරවීමට සිදුවීම නිසා, ගුවන් ගමන් පාලක මැදිරි මගින් නිතරම ගුවන් ගමන් ප්‍රමාද කරනු ලබයි.

බීජිං සිට ෂැංහයි දක්වා පියාසර කිරීමට ගතවන්නේ පැය දෙකක් පමණි. එහෙත්, ගුවන් තොටුපළේ සිදුවන ප්‍රමාදයන් සහ අනෙකුත් බාධක දෙස බලන කල, මගීන් වැඩිපුරම විශ්වාස කරන්නේ සහ ප්‍රිය කරන්නේ දුම්රිය ගමනාගමනයයි.

ලාභ නොලබන දුම්රිය ගමනක්

චීනයේ අධිවේගී දුම්රිය ජාලය ලෝක ප්‍රකට වුවත්, එහි සමහර මාර්ග දෙස බැලූ විට ඒවා එතරම් තර්කානුකූල බවක් පෙනෙන්නට නැත. මෙයට කදිම උදාහරණයක් වන්නේ 2014 වසරේදී විවෘත කරන ලද ලැන්ෂු (Lanzhou) සහ උරුම්කි (Urumqi) අතර දිවෙන අධිවේගී දුම්රිය මාර්ගයයි.

මෙම දුම්රිය මාර්ගය ලාභදායී නොවන බව පෙනෙන ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් තිබේ:

• නගරවල විශාලත්වය: චීනයේ අනෙකුත් දැවැන්ත නගර හා සසඳන විට ලැන්ෂු සහ උරුම්කි සාපේක්ෂව කුඩා නගර වේ. මේ සෑම නගරයකම ජනගහනය මිලියන 3.5ක් පමණ වන අතර, මේ නගර දෙක අතර ඇත්තේ ඉතා කුඩා නගර කිහිපයක් පමණි.

• අතිවිශාල දුර: මෙම නගර දෙක අතර පරතරය සැතපුම් 1,000ක් (කිලෝමීටර් 1,600කට අධික) පමණ වේ. මෙය ඇමරිකාවේ ඩෙන්වර් (Denver) සිට සීඇට්ල් (Seattle) දක්වා කිසිවක් නොමැති හිස් භූමියක් හරහා අධිවේගී දුම්රියක් ඉදි කරනවා වැනිය.

• කාලය සහ පිරිවැය: ලැන්ෂු සිට උරුම්කි දක්වා දුම්රිය ගමනකට පැය 11ක් ගතවන අතර, ගුවන් යානයකින් ඒ සඳහා ගතවන්නේ පැය 2.5ක් වැනි කෙටි කාලයකි.

ගණිතමය වශයෙන් මෙය අසාර්ථකද?

මෙම ව්‍යාපෘතිය සඳහා වැය වූ මුදල ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 20කි. මෙම මුදල වසර 30ක් ඇතුළත නැවත උපයා ගැනීමට නම්, දුම්රියේ සෑම ආසනයක්ම පිරී තිබිය යුතු අතර ප්‍රවේශ පත්‍රයක මිල ඩොලර් 400ක් පමණ විය යුතුය. නමුත් එහි සැබෑ තත්ත්වය නම්:

• ප්‍රවේශ පත්‍රයක මිල වන්නේ ඩොලර් 80ක් වැනි අඩු මුදලකි.

• දුම්රිය බොහෝ විට ධාවනය වන්නේ එය මගීන්ගෙන් අඩක්වත් පිරී නොමැතිවය.

• වාර්තා වන අන්දමට, මෙම දුම්රියෙන් ලැබෙන ආදායම එහි විදුලි පිරිවැය පියවා ගැනීමට පවා ප්‍රමාණවත් නොවේ.

එසේ නම් එය පවත්වාගෙන යන්නේ ඇයි?

මූල්‍යමය වශයෙන් බැලූ විට මෙය කිසිසේත්ම ලාභදායී ව්‍යාපෘතියක් නොවන බව පැහැදිලිය. එසේ නම්, කිසිදා ලාභයක් නොලබන මෙවැනි ව්‍යාපෘතියක් සඳහා චීන රජය මෙතරම් විශාල මුදලක් යොදවන්නේ ඇයි?

මෙය හුදෙක් ප්‍රවාහන සේවාවක් පමණක් නොව, චීනයේ දේශපාලනික, යුද්ධෝපාය මාර්ගික සහ සමාජයීය ඒකාබද්ධතාවය වෙනුවෙන් කරන ලද ආයෝජනයක් ලෙස සැලකිය හැකිය. දුරස්ථ පළාත් ප්‍රධාන නගර සමඟ සම්බන්ධ කිරීම හරහා එම කලාපවල ආරක්ෂාව සහ පාලනය තහවුරු කිරීම රජයේ අරමුණ විය හැකිය.

ෂින්ජියෑන් සහ ටිබෙට් හී දේශපාලන මෙහෙයුම

චීනයේ වේගවත් දුම්රිය සේවාව හුදෙක් ගමනාගමන පහසුව සඳහාම පමණක් නොව, එරට දේශපාලන අරමුණු ඉටු කර ගැනීම සඳහා ද ප්‍රබල අවියක් ලෙස භාවිත වේ. මෙහි වඩාත්ම කැපී පෙනෙන උදාහරණයක් වන්නේ ෂින්ජියෑන් (Xinjiang) පළාතේ අගනුවර වන උරුම්කි (Urumqi) නගරය දක්වා විහිදෙන දුම්රිය මාර්ගයයි.

මුළු චීන ජනගහනයෙන් 92% ක්ම හැන් (Han) චීන ජාතිකයන් වුවද, ෂින්ජියෑන් පළාතේ බහුතරය වන්නේ උයිගර් (Uyghur) මුස්ලිම් සුළුතර ජනවාර්ගික කණ්ඩායමයි. මෙම කලාපය චීනයෙන් වෙන් වී ස්වාධීන රාජ්‍යයක් වීමට දරන උත්සාහය දීර්ඝ කාලයක සිට පවතින අතර, එය ඇතැම් විට ප්‍රචණ්ඩකාරී ස්වරූපයක් ද ගෙන ඇත. එනිසා බීජිං මධ්‍යම රජයේ අරමුණ වන්නේ ෂින්ජියෑන් කලාපය සෙසු චීනය සමඟ පූර්ණ ලෙස ඒකාබද්ධ කිරීමයි. මේ සඳහා ඔවුන් විවිධ උපක්‍රම භාවිත කරන බව රහසක් නොවේ:

• හැන් චීන ජාතිකයන් විශාල වශයෙන් මෙම ප්‍රදේශයේ පදිංචි කරවීම.

• උයිගර් වැසියන් අධ්‍යාපන කදවුරු වලට යොමු කිරීම (Reeducation camps)

• අවසාන වශයෙන් වේගවත් දුම්රිය සේවාව. (ෂින්ජියෑන් බීජිං වෙත වඩාත් සමීප කරවීමේ නවතම උපායමාර්ගය මෙයයි)

චීන රජය පවසන පරිදි මෙම දුම්රිය මාර්ගය ඉදිකර ඇත්තේ “ජාතික සමගිය” (Ethnic Unity) ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහාය.

දුම්රිය දේශපාලනයේ පූර්ව පියවර : ටිබෙට්

චීනය මෙවැනි දුම්රිය දේශපාලනයක් (Railroad Politics) ක්‍රියාවට නැංවූ පළමු අවස්ථාව මෙය නොවේ. නිදහස සඳහා වන සටනට වඩාත් ප්‍රසිද්ධියක් උසුලන ටිබෙට් (Tibet) කලාපය සම්බන්ධයෙන් ද ඔවුන් අනුගමනය කළේ මෙවැනිම ක්‍රියාවලියකි.

අති දුෂ්කර භූ විෂමතාවය සහ අඩු ජනගහනය නිසා දුම්රිය මාර්ගයක් ඉදිකිරීම අසීරු වුවද, මධ්‍යම රජය එය කෙසේ හෝ සාර්ථක කර ගත්තේය. එහි ප්‍රතිඵලය අද ලෝකයම දන්නා කරුණු කිහිපයකට මග පාදා ඇත:

• ලොව උසම දුම්රිය මාර්ගය: මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 16,640 ක් උසින් මෙම දුම්රිය මාර්ගය වැටී ඇත.

• ඔක්සිජන් සැපයුම: අධික උස නිසා මගීන්ට හුස්ම ගැනීම පහසු කිරීමට දුම්රිය තුළ සෘජු ඔක්සිජන් සැපයුමක් (Direct oxygen supply) ලබා දී ඇත.

• කලාපීය සම්බන්ධතාවය: පැය 47 ක ගමනකින් පසු බීජිං සිට සෘජුවම ටිබෙටයේ ලාසා (Lhasa) නගරය වෙත ළඟා වීමට දැන් හැකියාව ඇත.

චීනයට අනුව මෙම දුම්රිය ව්‍යාපෘති ආර්ථික සංවර්ධනයේ සංකේත වුවත්, දේශපාලන විචාරකයන්ට අනුව ඒවා හුදෙක් ප්‍රවාහන සේවා නොව, බෙදුම්වාදී අදහස් මැඩපවත්වා මුළු රටම එකම මතයකට ගෙන ඒම සඳහා දියත් කළ දැවැන්ත මෙහෙයුමක කොටසකි.

දේශසීමා අභියෝග

ලෝකයේ වේගයෙන්ම දියුණු වන ප්‍රවාහන ජාලයන් අතර චීන අධිවේගී දුම්රිය සේවාවට හිමිවන්නේ සුවිශේෂී ස්ථානයකි. මෙය හුදෙක් ගමනාගමන පහසුවක්ම පමණක් නොව, චීන මධ්‍යම රජයේ දේශපාලනික ඉලක්ක සපුරාගැනීමේ ප්‍රබල මෙවලමක් ද වේ.

හොංකොං යනු ස්වාධීන පාලන බලතල සහිත විශේෂ පරිපාලන කලාපයකි. මෙම කලාපය චීන මහා භූමිය සමඟ තවදුරටත් සම්බන්ධ කිරීමේ අරමුණින් හොංකොං දක්වා අධිවේගී දුම්රිය සේවාව ව්‍යාප්ත කර ඇත. තාක්ෂණිකව මෙය විශාල ජයග්‍රහණයක් වුවද, බොහෝ හොංකොං වැසියන් මෙයට දක්වන්නේ මනාපයක් නොවේ.

ඔවුන් මෙය දකින්නේ හොංකොං මූලික නීතිය (Basic Law) මගින් සහතික කර ඇති තම ස්වාධීනත්වයට එල්ල වූ තර්ජනයක් ලෙසයි. මෙහි ඇති වඩාත්ම මතභේදාත්මක කරුණ වන්නේ දුම්රිය නොව, හොංකොං හි පිහිටි දුම්රිය ස්ථානයේ එක් කොටසක් චීන මහා භූමියට අයත් ප්‍රදේශයක් ලෙස නිල වශයෙන් නම් කිරීමයි. මගීන් දුම්රියට ගොඩවීමට පෙර හොංකොං තුළදීම චීන දේශසීමා පාලන පරීක්ෂාවන්ට ලක්වීමට සිදුවීම මෙම විරෝධයට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත.

චීන අධිවේගී දුම්රිය සේවාවෙන් උගත හැකි පාඩම්

ඕනෑම රටක මෙන්ම, චීනයේ ද මෙම කාර්යක්ෂම දුම්රිය ජාලය රටේ ශක්තිය සහ එකමුතුකම විදහා දක්වයි. එකට සිටීමට අකමැති පිරිස් පවා භෞතිකව එකිනෙකාට සමීප කරවමින් චීනය තම දේශය එක්සත් කිරීමේ මෙහෙයුම මේ හරහා දියත් කරයි. තවද, චීනයේ මෙම ව්‍යාපෘති පිටුපස ඇති දේශපාලනික අරමුණු කෙසේ වෙතත්, ඔවුන්ගේ ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්‍රයේ කාර්යක්ෂමතාව ලෝකයටම ආදර්ශයකි. අනෙකුත් දියුණු රටවල් සමඟ සැසඳීමේදී චීනයේ වේගය විශ්මයජනකයි.

කැලිෆෝනියාව සහ චීනය

ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ කැලිෆෝනියා ප්‍රාන්තය සෑන් ෆ්රැන්සිස්කෝ සිට ලොස් ඇන්ජලීස් දක්වා අධිවේගී දුම්රිය මාර්ගයක් ඉදිකිරීමට සැලසුම් කර ඇති අතර, එය 2029 වන විට විවෘත කිරීමට අපේක්ෂිතය.

• කාලය: කැලිෆෝනියා ව්‍යාපෘතියේ එක් අදියරක් නිම කිරීමට ගතවන කාලය තුළ, චීනය මුළු රටම ආවරණය වන පරිදි සිය දැවැන්ත දුම්රිය ජාලයම නිම කිරීමට සමත්ව ඇත.

• පිරිවැය: මෙහි ඇති ප්‍රධානම වෙනස වන්නේ වියදමයි.

• කැලිෆෝනියාව: සැතපුම් 520ක ව්‍යාපෘතිය සඳහා ඇස්තමේන්තුගත වියදම ඩොලර් බිලියන 77කි. එනම් සැතපුමකට ඩොලර් මිලියන 148කි.

• චීනය: චීනය සිය දුම්රිය මාර්ග පද්ධතිය නිම කරන්නේ සැතපුමකට ඩොලර් මිලියන 30ක් වැනි සාපේක්ෂව ඉතා අඩු පිරිවැයකිනි.

එබැවින්, චීනයේ අධිවේගී දුම්රිය සේවාව යනු හුදු ප්‍රවාහන සේවාවක් පමණක් නොව, එය අඩු පිරිවැයකින් සහ ඉහළ කාර්යක්ෂමතාවයකින් යුතුව දේශපාලනික බලය තහවුරු කරගැනීමේ උපායමාර්ගික ජයග්‍රහණයකි.

සමාජයීය ආයෝජනය

චීනය අද ලෝකයේ අධිවේගී දුම්රිය සේවාවන්හි පෙරගමන්කරුවා වී අවසන්ය. අඩු ශ්‍රම පිරිවැය සහ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල අඩු මිලට ඉඩම් ලබා ගැනීම ඔවුන්ට වාසියක් වුවද, ඔවුන්ගේ සැබෑ ජයග්‍රහණය සැඟවී ඇත්තේ වෙනත් තැනකය. එනම්, අධිවේගී දුම්රිය මාර්ග ඉදිකිරීම එකලස් කිරීමේ පේළියක් (Assembly line process) ලෙස අතිශය ක්‍රමවත් කිරීමයි.

මහා පරිමාණ නිෂ්පාදන

වියාඩක්ට් (Viaducts) සහ උමං මාර්ග වැනි ඉතා අධික පිරිවැයක් දරන්නට සිදුවන උපාංග, කර්මාන්තශාලාවක භාණ්ඩ නිපදවන අයුරින් මහා පරිමාණයෙන් නිපදවීමට චීනය සමත්ව තිබේ. මෙම පරිමාණයේ වාසිය (Scalability) නිසාම අධිවේගී දුම්රිය මාර්ග ඉදිකිරීමේ පිරිවැය අවම කර ගැනීමට ඔවුන්ට හැකි වී ඇත.

බටහිර රටවල් සහ චීනය අතර වෙනස

ඇමරිකාව, කැනඩාව, ඕස්ට්‍රේලියාව, නවසීලන්තය සහ බ්‍රිතාන්‍යය වැනි බටහිර රටවල් සමඟ සසඳන විට දක්නට ලැබෙන ප්‍රධානතම වෙනස වන්නේ, චීන රජය අධිවේගී දුම්රිය ව්‍යාපෘති සඳහා ලබාදෙන ඉහළම ප්‍රමුඛතාවයයි.

චීනයේ පාලන ව්‍යුහය අනුව, ඔවුන් මූලිකත්වය දෙන්නේ ව්‍යාපෘතියකින් ලැබෙන ක්ෂණික මූල්‍ය ලාභයට වඩා මහජන සුබසිද්ධිය (Social benefit) සඳහායි. මෙය ඕනෑම සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටකට වැදගත් පාඩමකි.

ලාභයද? සමාජයීය යහපතද?

ගුවන් ගමන් වැනි ප්‍රවාහන සේවාවන් තරම් අධිවේගී දුම්රිය මාර්ග ලාභදායී නොවිය හැකිය. නමුත් රටක සමස්ත දියුණුවට ඒවායින් ලැබෙන දායකත්වය මිල කළ නොහැක.

උදාහරණයක් ලෙස, ඇමරිකාවේ සැන් ෆ්රැන්සිස්කෝ සිට ලොස් ඇන්ජලීස් දක්වා වූ අධිවේගී දුම්රිය මාර්ගය පිළිබඳ කළ අධ්‍යයනයකින් පෙනී ගොස් ඇත්තේ, එහි තීරක සාධක වන්නේ කාබන් විමෝචනය අඩුවීම, සේවකයින්ගේ කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ යාම, රිය අනතුරු සහ මරණ අවම වීම වැනි කරුණුයි. මෙම කරුණු නිසා වසරකට ලැබෙන සමාජයීය වාසිය ඩොලර් මිලියන 440ක් පමණ වේ. පුදුමයකට මෙන්, එම දුම්රිය මාර්ගය පවත්වාගෙන යාම සඳහා රජයට දැරීමට සිදුවන සහනාධාර ප්‍රමාණයටද මෙය සමාන වේ.

ණය බර සහ සාර්ථකත්වය

චීන දුම්රිය සංස්ථාව (China Railway Corporation) රජයට අයත් ආයතනයක් වන අතර, එය සැලකිය යුතු ණය බරකින් යුක්ත වුවද සුළු ලාභයක් ලබන මට්ටමට පැමිණ තිබේ. මෙයට රජයේ සහනාධාර මහත් ශක්තියක් වී ඇත. මූල්‍යමය වශයෙන් අභියෝග තිබුණද, මෙම ව්‍යාපෘති හරහා චීන ජනතාව ලබන ප්‍රතිලාභය සැබවින්ම අතිමහත්ය.

අද වන විට චීනය ලෝකයේ බලවත්ම රාජ්‍යයක් බවට පත්වෙමින් තිබෙන්නේ හුදෙක් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රය නිසාම පමණක් නොවේ. ඒ පිටුපස ඇති සුවිසල්ම රහසක් වන්නේ එරට පුරා විහිදී ඇති අතිනවීන අධිවේගී දුම්රිය (High-Speed Rail) ජාලයයි. මෙය ගුවන් ගමන් සඳහා ඇති ලාභදායී විකල්පයක් පමණක් නොව, චීනයේ නාගරික සහ ආර්ථික ව්‍යුහය මුළුමනින්ම වෙනස් කළ දැවැන්ත ව්‍යාපෘතියකි.

නගර පුළුල් කිරීම සහ ජීවන වියදමට විසඳුම්

බීජිං, ෂැංහයි සහ ගුවැන්ෂු වැනි නගරවල ජීවන වියදම අහස උසටය. නමුත් මෙම දුම්රිය ජාලය නිසා දැන් සාමාන්‍ය ජනතාවට එම නගරවලින් බැහැරව, අඩු වියදම් සහිත තදාසන්න ප්‍රදේශවල පදිංචි වී පහසුවෙන් රැකියා සඳහා නගරයට පැමිණීමේ හැකියාව ලැබී ඇත.

• අධිවේගී දුම්රිය නිසා දැන් මිලියන 75 කට අධික ජනතාවකට පැයකට අඩු කාලයකින් ෂැංහයි නගරය වෙත ළඟා විය හැකිය.

• නාගරික සන්දර්භය තුළ නගරයක විශාලත්වය එහි ආර්ථික ශක්තියට සෘජුවම සමානුපාතික වේ.

ලාභදායී මාර්ග සහ අනාගත අභියෝග

චීනයේ නැගෙනහිර ප්‍රදේශයේ ප්‍රධාන නගර යා කරන දුම්රිය මාර්ග ලොව ලාභදායී දුම්රිය මාර්ග අතරට එක්වී තිබේ. එහෙත්, මෙම කාසියේ තවත් පැත්තක් ඇත. ප්‍රධාන නගර යා කිරීමේදී දුම්රිය මාර්ගය ඍජුව තබා ගැනීම සඳහා කුඩා නගරවල දුම්රිය ස්ථාන ඉදිකර ඇත්තේ නගර මධ්‍යයේ සිට සැතපුම් ගණනාවක් ඈතින් පිහිටි පිටිසර ප්‍රදේශවලය.

උදාහරණයක් ලෙස, මිලියනයක ජනගහනයක් වෙසෙන හෙන්ග්යැන්ග් (Hengyang) වැනි කුඩා නගරයක අධිවේගී දුම්රිය ස්ථානයට යාමට නගර මධ්‍යයේ සිට විනාඩි 45 ක පමණ කාලයක් ගත වේ. මෙම දුම්රිය ස්ථාන වටා නව නගර නිර්මාණය වනු ඇතැයි රජය අපේක්ෂා කළද, දුම්රිය ගමන වේගවත් වුවත් දුම්රිය ස්ථානයට යාමට ගතවන කාලය නිසා මගීන්ට ලැබෙන සැබෑ වාසිය යම් දුරකට අඩාල වී ඇත.

බටහිර චීනයේ අත්හදා බැලීම්

ජනගහනය අඩු බටහිර චීනයේ දිගු දුර අධිවේගී දුම්රිය මාර්ග ඉදිකිරීම හරහා චීනය ලොවට අලුත් අත්දැකීමක් ලබා දෙයි. නැගෙනහිර චීනයේ දියුණුව සමඟම, බටහිර ප්‍රදේශ පවා ලෝකයේ දියුණුම රටවල් සමඟ කරට කර සිටීමට මෙම යටිතල පහසුකම් මහෝපකාරී වේ. අනෙකුත් රටවල් අභිබවා චීනය මෙම ක්ෂේත්‍රයෙන් ඉදිරියට ගියේ කෙසේද? ඒ සඳහා ප්‍රධාන හේතු දෙකකි:

• නවෝත්පාදනය: අඩු පිරිවැයකින් සහ ඉහළ තාක්ෂණයකින් යුතුව දුම්රිය මාර්ග ඉදිකිරීමේ හැකියාව.

• දේශපාලන කැපවීම: ලොව අනෙකුත් බොහෝ රටවලට නොමැති, ප්‍රබල දේශපාලන අධිෂ්ඨානය සහ දැක්මක් චීනය සතු වීම.

දශක කිහිපයකින් පසු මෙම කුඩා නගර කරා දිවෙන දුම්රිය මාර්ග කෙතරම් සාර්ථක දැයි තීරණය වනු ඇත. නමුත් දැනට පෙනෙන්නට තිබෙන්නේ චීනය තම රටේ ආර්ථික බලය දුම්රිය රේල් පීලි මත වේගයෙන් ඉදිරියටම රැගෙන යන බවයි.

***

(මෙම අන්තර්ගතයන් උපුටා ගන්නේ නම්, ඒ සෑම විටකදීම ceylonreader වෙබ් අඩවියේ විස්තරය සඳහන් කිරීමට කාරුණික වන්න)