ලිවීමේ කලාව, කලාත්මක කරන ආකාරය..

“ඔබ අකුරු කරන වදන,
හෙට දිනක යමෙකුට සැනසුම් පවනක් වනු ඇත..
බිඳුණු සිතකට සවියක්,
සිහිනයකට පණක්,
සහ
නවමු දිවියකට අරුණළු ද රැගෙන එනු ඇත.”

***

මේ ලිපිය, @Thomasfrank යූටියුබ් චැනලයේ 5 Ways to Improve Your Writing වීඩීයෝව ඇසුරින් සකසන ලද ලිපියකි.

Cover image credit goes to edutopia.org

***

✍️ ලිවීමේ කලාව වැඩිදියුණු කරගන්නේ කෙසේද ?

ලෝක ඉතිහාසය දෙස හැරී බලන විට අපට හමුවන අතිවිශිෂ්ටතම පෞරුෂයන් අතර බෙන්ජමින් ෆ්‍රෑන්ක්ලින්ට හිමිවන්නේ සුවිශේෂී ස්ථානයකි. ඔහු විද්‍යාඥයෙකු, දේශපාලනඥයෙකු සහ නව නිපැයුම්කරුවෙකු ලෙස ප්‍රකට වුවද ඔහුගේ සියලු සාර්ථකත්වයන් පිටුපස තිබූ ප්‍රබලම අවිය වූයේ ඔහුගේ ලේඛන හැකියාවයි. නමුත් බොහෝ දෙනෙක් නොදන්නා කරුණක් නම්, බෙන්ජමින් ෆ්‍රෑන්ක්ලින් යනු උපතින්ම දක්ෂ ලේඛකයෙකු නොවන බවයි.

– ෆ්‍රෑන්ක්ලින්ගේ ආරම්භය සහ පියාගෙන් ලද ගුරුහරුකම්

ෆ්‍රෑන්ක්ලින් සිය ලේඛන ජීවිතය ආරම්භ කළ අවධියේදී ඔහු ලිපි හුවමාරු කරගනිමින් තර්ක විතර්ක ඉදිරිපත් කරන ලේඛන සටනක (Epistolary duel) නිරත වී සිටියේය. දිනක් ඔහුගේ පියාට මෙම ලිපි හමුවිය. ඕනෑම පියෙකු සතු සාමාන්‍ය ස්වභාවය අනුව, ෆ්‍රෑන්ක්ලින්ගේ පියා එම ලිපි කියවා බලා ඔහුගේ ලිවීමේ රටාව ඉතා තදින් විවේචනය කළේය. ලිවීමේදී ඇති දුර්වලතා, තර්ක ඉදිරිපත් කිරීමේ අපැහැදිලි බව සහ අක්ෂර වින්‍යාසයේ දෝෂ පියා විසින් පෙන්වා දෙන ලදී.

අප වැනි සාමාන්‍ය පුද්ගලයෙකුට මෙවැනි විවේචනයක් එල්ල වූවා නම් අප කරන්නේ වහාම ආත්මාරක්ෂක පිළිවෙතකට (Defensive) මාරු වී අපේ ලිවීම නිවැරදි බව පෙන්වීමට තර්ක කිරීමයි. නමුත් ෆ්‍රෑන්ක්ලින් එසේ කළේ නැත. ඔහු තම පියාගේ විවේචනය නිහතමානීව භාර ගත්තේය. එම විවේචනය තම ජීවිතය වෙනස් කර ගැනීමට ලැබුණු මහඟු අවස්ථාවක් ලෙස සැලකූ ඔහු එතැන් පටන්, දක්ෂ ලේඛකයෙකු වීමේ අරමුණින් දැඩි කැපවීමකින් වැඩ කළේය.

ලිවීමේ හැකියාව දියුණු කර ගැනීම වෘත්තීය දියුණුවට අත්‍යවශ්‍ය වන්නේ ඇයි?

ඔබේ අරමුණ බෙන්ජමින් ෆ්‍රෑන්ක්ලින් මෙන් පරම්පරාවක දක්ෂතම ලේඛකයා වීම නොවන්නට පුළුවන. නමුත් වර්තමාන තරඟකාරී ලෝකයේ ඔබ ඕනෑම ක්ෂේත්‍රයක නිරත වුවත්, ඔබේ අදහස් පැහැදිලිව සහ ආකර්ෂණීයව ලිඛිතව ඉදිරිපත් කිරීමේ හැකියාව ඔබේ වෘත්තීය දියුණුවට අත්‍යවශ්‍ය සාධකයක් වේ. එය රැකියාවක් සඳහා ඉදිරිපත් කරන ආවරණ ලිපියක් (Cover letter), ව්‍යාපාරික වාර්තාවක් හෝ සමාජ මාධ්‍ය සටහනක් වුවද විය හැකිය.

ලිවීමේ හැකියාව ඔප්නංවා ගැනීමටත්, ලේඛන කලාව කෙරෙහි වැඩි උනන්දුවක් සහ පුරුද්දක් ඇති කර ගැනීමටත් ඔබට උපකාරී වන ප්‍රධාන උපක්‍රම කිහිපයක් පහත දැක්වේ.

1. පුළුල් ලෙස කියවන්න (The Power of Reading Widely)

විශිෂ්ට ලේඛකයෙකු වීමට නම් පළමුව ඔබ විශිෂ්ට කියවන්නෙකු විය යුතුය. සුප්‍රකට ලේඛක කෝමැක් මැකාති (Cormac McCarthy) වරක් පවසා ඇත්තේ පොත් නිර්මාණය වන්නේ තවත් පොත් ඇසුරින් කියාය. ලොව සිටින දක්ෂතම ලේඛකයන් සියලු දෙනාම පාහේ විවිධ විෂයන්, විවිධ ශෛලීන් සහ විවිධ ලේඛකයන්ගේ කෘති පරිශීලනය කරන්නන් වෙති.

– කුළුබඩු උදාහරණය

සිතන්න, ඔබ කුකුළු මස් ව්‍යංජනයක් පිසීමට උත්සාහ කරනවා කියා. ඔබේ කුළුබඩු රාක්කයේ ඇත්තේ කළු ගම්මිරිස් පමණක් නම්, ඔබේ ව්‍යංජනය කිසිසේත්ම රසවත් එකක් වන්නේ නැත. එය ඒකාකාරී සහ අවම රසයකින් යුක්ත වනු ඇත.

ලිවීමද එසේමය. ඔබ කියවන්නේ එකම ලේඛකයෙකුගේ පොත් හෝ එකම වර්ගයේ (Genre) පොත් පමණක් නම්, ඔබේ ලිවීමද ඒකාකාරී වේ. ඔබ විවිධ විෂයන් කියවන විට, ඔබේ මනසට විවිධ කුළුබඩු එකතු වේ. විවිධ අත්දැකීම්, වචන මාලාවන් සහ ප්‍රකාශන විලාසයන් ඔබේ ලේඛන කලාව රසවත් කරයි.

– ක්‍රියාශීලීව කියවීම (Active Engagement)

බෙන්ජමින් ෆ්‍රෑන්ක්ලින් පොත් කියවීමේදී අනුගමනය කළ සුවිශේෂී ක්‍රමයක් තිබුණි. ඔහු යම් රසවත් වාක්‍යයක් හෝ අදහසක් හමු වූ විට මොහොතකට නතර වේ. ඉන්පසු ඔහු තමන්ගෙන්ම මෙසේ විමසයි:

• “මම මේ අදහස ලියන්නේ කොහොමද?”

• “මම කැමති වෙනත් ලේඛකයෙක් නම් මෙය ඉදිරිපත් කරන්නේ කුමන ආකාරයෙන්ද?”

මෙම මානසික ව්‍යායාමය (Mental remixing) හරහා ඔහු කියවන පරිච්ඡේදයේ ගැඹුරටම කිමිදේ. මෙය සාමාන්‍යයෙන් පොතක් කියවා අවසන් කරනවාට වඩා බෙහෙවින් බලවත් ක්‍රමයකි. මෙලෙස කියවීමෙන් ඔබට විවිධ අවස්ථාවන්ට සහ අභියෝගයන්ට මුහුණ දිය හැකි අවි ගබඩාවක් වැනි ලිවීමේ උපක්‍රම රැසක් එකතු කර ගත හැකිය.

2. ලිවීමේ චාරිත්‍රයක් ගොඩනගා ගන්න (Build a Writing Ritual)

ලිවීම යනු බොහෝ විට කම්මැලි හෝ අසීරු කාර්යයක් ලෙස අපට දැනේ. මෙය ජය ගැනීමට ඇති හොඳම මග නම් ලිවීම සඳහාම වෙන් වූ චාරිත්‍රයක් සකස් කර ගැනීමයි. ලිවීම හරියට බයිසිකලයක් පැදීම වැනිය; අමාරුම කොටස වන්නේ බයිසිකලයට නැගී එය පදවන්නට පටන් ගන්නා මුල් මොහොතයි. වරක් එය වේගවත් වූ පසු (Momentum), එය පවත්වා ගැනීම පහසුය.

– සාර්ථක චාරිත්‍රයක් සාදා ගන්නේ කෙසේද?

• ස්ථානය: ඔබ ලිවීමට තෝරා ගන්නා ස්ථානය නිස්කලංක, බාහිර බාධාවන්ගෙන් තොර තැනක් විය යුතුය. වීඩියෝ ක්‍රීඩා, රූපවාහිනිය හෝ වෙනත් බාධා ඇති තැන් මගහරින්න.

• ඉලක්කය: දිනකට වචන 500ක් වැනි යථාර්ථවාදී ඉලක්කයක් තබා ගන්න. එම ඉලක්කය සම්පූර්ණ කරන තෙක් ඔබ එම ස්ථානයෙන් නැගිටින්නේ නැති බවට තීරණය කරන්න.

• උත්තේජක (Triggers): ඔබේ මනස ලිවීමට සූදානම් කරන කුඩා ක්‍රියාකාරකම් මෙයට ඇතුළත් කරන්න. උදාහරණයක් ලෙස:
  • සංගීතයට සවන් දීමට හෙඩ්ෆෝන් පැළඳීම.
  • යම් විශේෂිත සංගීත ලැයිස්තුවක් (Playlist) වාදනය කිරීම.
  • තේ හෝ කෝපි කෝප්පයක් පානය කිරීම.
  • සුවඳ විලවුන් හෝ සුවඳ දුම් වර්ගයක් භාවිතා කිරීම.

ඔබ මෙම චාරිත්‍රය දිගින් දිගටම අනුගමනය කරන විට, ඔබ එම ස්ථානයට ගොස් හෙඩ්ෆෝන් පැළඳගත් සැනින් ඔබේ මොළයට දැන් ලිවිය යුතුයි යන සංඥාව ස්වයංක්‍රීයව ලැබේ. මෙහි ප්‍රතිඵලය වන්නේ නිර්මාණශීලී අදහස් ගලා ඒමයි (State of flow). එවිට ඔබ සැලසුම් කළ වචන 500 ට වඩා බෙහෙවින් වැඩි ප්‍රමාණයක්, සමහර විට වචන 1500 ක් හෝ 2000 ක් වුවද පහසුවෙන් ලියවීමට ඉඩ ඇත.

3. ප්‍රථමයෙන් ලියන්න, පසුව සංස්කරණය කරන්න (Write Now, Edit Later)

ලේඛන කලාවේදී අප සිදු කරන විශාලතම වරද වන්නේ වාක්‍යයක් ලියන අතරතුරම එහි අඩුපාඩු සෙවීමට සහ එය නිවැරදි කිරීමට උත්සාහ කිරීමයි. මෙය ලිවීමේ වේගය (Momentum) සම්පූර්ණයෙන්ම අඩාල කරයි. ඔබ එක් වාක්‍යයක් ලියා එය නැවත කියවා සංස්කරණය කරන විට, ඔබේ මොළය නිර්මාණශීලී මාදිලියේ (Creative mindset) සිට විවේචනාත්මක මාදිලියකට (Critical mindset) මාරු වේ. මින් ඔබේ නිර්මාණාත්මක හා නව්‍ය අදහස් ගලා ඒම නවතා දමයි.

– රන් පතල් උදාහරණය

ලිවීම යනු රත්තරන් සෙවීම සඳහා පතලක් හෑරීම වැනි යැයි අපට උපකල්පනය කළ හැකිය. පෘෂ්ඨය මත රත්තරන් හමු වන්නේ කලාතුරකිනි. ඔබට වටිනා රත්තරන් සොයා ගැනීමට නම්, අඩි 20ක් 30ක් පොළොව යටට හෑරිය යුතුය. ඒ සඳහා ඔබ මුලින්ම පස්, වැලි සහ බොරලු වැනි වැඩකට නැති දේ විශාල ප්‍රමාණයක් ඉවත් කළ යුතුය.

ලිවීමේදී ද එසේමය; මුලින්ම ඔබේ මනසට එන ඕනෑම දෙයක් කඩදාසියක සටහන් කරන්න. එය වැරදි සහිත විය හැකිය, එය අවුල් සහගත විය හැකිය. නමුත් එම පස්, වැලි සහ බොරලු අස්සේ ඔබේ වටිනා අදහස් සැඟවී ඇත. ඔබ මුලින්ම එම කෙටුම්පත (Draft) සාදා අවසන් කරන්න. එය පිරිසිදු කර ගැනීම පසුව කළ හැකිය. හිස් කඩදාසියක් දෙස බලාගෙන සිටිනවාට වඩා, අවුල් සහගතව ලියන ලද පිටුවක් නිවැරදි කිරීම දහස් වාරයක් පහසුය.

4. ශබ්ද නගා කියවීම: රිද්මය හඳුනා ගැනීම (The Rhythm of Writing)

අප බොහෝ විට සිතන්නේ ලිවීම යනු නිහඬ කලාවක් කියාය. නමුත් ලිවීම සංගීතයට වඩාත් සමීපය. සෑම හොඳ ලේඛනයකටම රිද්මයක් ඇත. ඔබ ලියා අවසන් කළ පසු එය සංස්කරණය කිරීමේ පළමු පියවර ලෙස එය ශබ්ද නගා කියවන්න.

ඔබ ශබ්ද නගා කියවන විට ඔබට පහත දේවල් නිරීක්ෂණය කළ හැකිය:

• වාක්‍යවල දිග: ඔබ දීර්ඝ වාක්‍ය කිහිපයක් එක දිගට ලියා ඇත්නම්, එය කියවීමට අපහසු සහ කියවීම අලස කරවයි.

• නොගැලපීම්: වචන මඟ හැරී ඇති තැන් හෝ එකම වචනය නැවත නැවතත් භාවිතා කර ඇති අවස්ථා පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකිය.

• වේගය: අප නිහඬව කියවන විට විනාඩියකට වචන 200-400ක් පමණ කියවන්නෙමු. එවිට වැරදි මඟ හැරීමට ඇති ඉඩ වැඩිය. නමුත් ශබ්ද නගා කියවන විට අපේ වේගය විනාඩියකට වචන 150කට පමණ සීමා වේ. මෙම මන්දගාමී කියවීම හරහා ව්‍යාකරණ දෝෂ සහ අක්ෂර වින්‍යාස දෝෂ ඉතා නිවැරදිව හසුකර ගත හැකිය.

මතක තබා ගන්න, ඔබ ශබ්ද නගා කියවන විට එය අන් අයට ඇසෙන්නේ නම් ඔබට තරමක් අපහසුවක් (Awkward) දැනෙන්නට පුළුවන. නමුත් ඔබ එය නොකළහොත්, පාඨකයාට ඔබේ ලිපිය කියවීමේදී ඊට වඩා වැඩි අපහසුවක් දැනෙන්නට ඉඩ ඇත.

5. සරල බවෙහි ඇති බලය (Simplicity is Sophistication)

විලියම් සින්සර් (William Zinsser) ඔහුගේ On Writing Well කෘතියේ මෙසේ පවසා ඇත: හොඳින් ලිවීමේ රහස වන්නේ සෑම වාක්‍යයක්ම එහි පිරිසිදුම කොටස් දක්වා සරල කිරීමයි.

බොහෝ දෙනෙක් සිතන්නේ සංකීර්ණ වචන භාවිතා කිරීමෙන් තමන් බුද්ධිමත්ව පෙනෙන බවයි. නමුත් සැබෑ දක්ෂතාවය වන්නේ සංකීර්ණ අදහසක් සරලව ඉදිරිපත් කිරීමයි.

– රූස්වෙල්ට් ජනාධිපතිවරයාගේ උදාහරණය

දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී අමෙරිකානු රජයේ නිලධාරීන් විසින් ගුවන් ප්‍රහාරයකදී ගොඩනැගිලිවල විදුලි ආලෝකය වසා තැබිය යුතු ආකාරය ගැන ඉතා දීර්ඝ සහ සංකීර්ණ උපදෙස් මාලාවක් නිකුත් කළහ. එහි සඳහන් වූයේ මෙවැනි වාක්‍යයකි:

“Such preparations shall be made as will completely obscure all Federal buildings and non-Federal buildings occupied by the Federal government during an air raid for any period of time from visibility by reason of internal or external illumination.”

මෙය කියවූ ෆ්‍රෑන්ක්ලින් ඩී. රූස්වෙල්ට් ජනාධිපතිවරයා වහාම එය මෙසේ සරල කළේය:

“ප්‍රහාරයකදී කාර්යාල ගොඩනැගිලිවල ආලෝකයන් නිවා දමා යමකින් ජනේල ආවරණය කරන්නට ඔවුන්ට කියන්න.”

ඔහු මුල් වාක්‍යයෙන් වචන 20ක්ම ඉවත් කළේය. නමුත් එහි අදහස වඩාත් පැහැදිලි විය. සංකීර්ණ වචන (උදාහරණ ලෙස ‘Utilize’ වෙනුවට ‘Use’, ‘Lexicon’ වෙනුවට ‘Words’) භාවිත කිරීමෙන් ලිපියේ ගුණාත්මකභාවය වැඩි නොවේ; එයින් සිදුවන්නේ පාඨකයා වෙහෙසට පත්වීම පමණි.

ලේඛන කලාව යනු එක් රැයකින් ප්‍රගුණ කළ හැකි දෙයක් නොවේ. එය බෙන්ජමින් ෆ්‍රෑන්ක්ලින් මෙන් අඛණ්ඩ පුහුණුව, විවේචන භාරගැනීම සහ නිරන්තරයෙන් කියවීම තුළින් ගොඩනගා ගත යුතු හැකියාවකි. ඔබේ අදහස් ලෝකයට බෙදා ගැනීමට ඇති ප්‍රබලම මාධ්‍යය ලිවීමයි. එබැවින් අදම ඔබේ ලිවීමේ චාරිත්‍රය ආරම්භ කරන්න.

පන්හිඳ කුඩා පාලමකි, මනසේ ගිරිදුර්ග මතින් වැටුණු..

එහි නිහඬ ගැඹුරින්,

සියුම් රහස් ඉහළට මතු වෙයි,

විවර කල දෑසින් ලොවක් හමුවන්නට..

***

(මෙම අන්තර්ගතයන් උපුටා ගන්නේ නම්, ඒ සෑම විටකදීම ceylonreader වෙබ් අඩවියේ විස්තරය සඳහන් කිරීමට කාරුණික වන්න)