ජාහිලිය්යා යුගය – ඉස්ලාමයට පෙර අරාබිය
“කාන්තාරය හැමදෙයක්ම හිස්වුන තැනක් නොවේ. එය කතා වලින් නම් පිරීගිය ලෝකයක්”
— Wilfred Thesiger
***
මේ ලිපිය, @KingsandGenerals යූටියුබ් චැනලයේ Arabia Before Islam: Religion, Society, Culture DOCUMENTARY වීඩීයෝව ඇසුරින් සකසන ලද ලිපියකි.
Cover image credit goes to thecollector.com
***
අරාබි ලෝකය කිවූ සැණින් අපට මතක් වන්නේ ඉස්ලාම් දහමයි. ඉතිහාසයේ අරාබි ජනයාගේ දැවැන්ත ව්යාප්තියට ප්රධානතම හේතුව වූයේ ද ඉස්ලාම් දහමයි. බටහිරින් ස්පාඤ්ඤය සහ උතුරු අප්රිකාවේ සිට නැගෙනහිරින් මධ්යම ආසියාව සහ ඉන්දියානු අර්ධද්වීපය දක්වා විහිදුණු, එවකට ලොව බලවත්ම අධිරාජ්යය වූ ඉස්ලාමීය කලීෆා පාලනය බිහිවීමට මග පෑදුණේ ද මේ හරහා ය.
සියවස් ගණනාවක් පුරා ලෝකයේ දේශපාලන, මිලිටරි, විද්යාත්මක සහ සංස්කෘතික කේන්ද්රස්ථානයක් ලෙස මෙම අධිරාජ්යය වැජඹුණි. නමුත්, ඉස්ලාම් දහමට පෙර අරාබිය කෙබඳුද? එකල අරාබි වැසියන් ජීවත් වූයේ කෙසේද? ඔවුන්ගේ විශ්වාසයන් සහ පාලන ක්රම මොනවාද? අපි ඒ අතීතයට එබී බලමු.
සංචාරක ගෝත්රික යුගය
පූර්ව ඉස්ලාමීය අරාබිය මූලික වශයෙන් සංචාරක සමාජයකින් සමන්විත විය. අරාබි අර්ධද්වීපයේ වැදගත්ම දේශපාලන ඒකකය වූයේ නිරන්තරයෙන් සංචාරය කරන බෙඩොයින් (Bedouin) ගෝත්රයන්ය. ඇතැම් බෙඩොයින්වරු අදටත් ඔවුන්ගේ මෙම සාම්ප්රදායික සංචාරක ජීවන රටාව පවත්වාගෙන යති.
එකල අරාබිය තුළ සංවිධානාත්මක හෝ මධ්යගත රාජ්ය පාලනයක් දක්නට ලැබුණේ ඉතා කලාතුරකිනි. ඒ වෙනුවට නිරන්තරයෙන් වෙනස් වන ගෝත්රික සන්ධාන සහ නිමාවක් නැති යුද්ධයන්ගෙන් එම සමාජය පිරී තිබුණි. මෙම ගෝත්රිකයන් තම පවුලට සහ නෑදෑ පිරිසට ඉහළම තැනක් ලබා දුන් අතර, බැටළුවන්, එළුවන් සහ ඔටුවන් වැනි සතුන් සමඟ කාන්තාරයේ සැරිසරමින් කූඩාරම්වල ජීවත් වූහ.
ගෝත්රික නායකයන් සහ නීතියක් නැති සමාජයක්
බෙඩොයින් සමාජයේ පැවැත්ම තීරණය වූයේ ගෝත්රික නායකයන් විසින් ක්රියාත්මක කළ ලිඛිත නොවන නීති මාලාවක් මතය. මෙය දැඩි පීතෘමූලික සමාජයක් වූ අතර, සියලු දේපළ හිමිකම හිමි වූයේ පිරිමි දරුවන්ට පමණි.
එකල කාන්තාවන්ගේ තත්ත්වය ඉතා අවාසනාවන්ත විය:
- අයිතිවාසිකම් අහිමි වීම: කාන්තාවන්ට දේපළ උරුම කර ගැනීමේ අයිතියක් තිබුණේ නැත.
- කොල්ල කෑ හැකි වස්තුවක් බවට පත්වීම: ගෝත්රික ගැටුම්වලදී කාන්තාවන් යුද කොල්ලයක් ලෙස අල්ලා ගනු ලැබූ අතර, පිරිමින්ට තමන් අල්ලා ගත් කාන්තාවන් සමඟ විවාහ වීමේ හැකියාව තිබුණි.
- බහු භාර්යා සේවනය: පිරිමියෙකුට සිටිය හැකි භාර්යාවන් සංඛ්යාවට සීමාවක් නොතිබූ අතර, පියෙකු මිය ගිය පසු ඔහුගේ පුතාට (තම මව හැර) අනෙකුත් සියලු සුළු මවුවරුන් උරුම විය.
- විවාහය: බොහෝ විට විවාහයන් සිදුවූයේ කාන්තාවගේ කැමැත්තකින් තොරවය. ඒ වෙනුවට පිරිමියා විසින් මනාලියගේ පවුලට ඔටුවන් හෝ අශ්වයන් වැනි දේපළ ලබා දී ඇයව මිලට ගන්නා ස්වරූපයක් දක්නට ලැබුණි.
අඥාන යුගයේ අඳුරු පැතිකඩ
ඉස්ලාම් දහම පහළ වීමට පෙර යුගය අරාබි ඉතිහාසයේ හැඳින්වෙන්නේ ජහීලියා/Jahiliyyah හෙවත් අඥාන යුගය ලෙසයි. මෙම කාලයේ පැවති බිහිසුණුම සිරිතක් වූයේ ගැහැණු ළදරුවන් පණපිටින් වැළලීමයි.
බෙඩොයින් පිරිමින් ගැහැණු දරුවන් සැලකුවේ ආර්ථික බරක් සහ ලැජ්ජාවට කරුණක් ලෙසය. විශේෂයෙන්ම සතුරු ගෝත්රිකයන් විසින් තම ගෝත්රයේ කාන්තාවන් පැහැරගෙන යාම ඉතාමත් නින්දිත සිදුවීමක් ලෙස සලකනු ලැබූ බැවින්, එවැනි තත්ත්වයන් මඟහරවා ගැනීමට ඔවුන් මෙවැනි අමානුෂික ක්රියාවල නිරත විය.
ලෙයට ලෙයක් පලිගැනීම
මධ්යගත රාජ්යයක්, උසාවියක් හෝ පොලිසියක් නොතිබූ බැවින්, පුද්ගලයෙකුට තිබූ එකම ආරක්ෂාව තමන්ගේ ගෝත්රය පමණි. තම ගෝත්රයේ සාමාජිකයෙකු වෙනත් ගෝත්රිකයෙකු අතින් ඝාතනය වුවහොත්, ඒ වෙනුවෙන් පළිගැනීම/Vengeance ඉහළම ගෞරවයක් ලෙස සලකනු ලැබීය. මේ හේතුවෙන් අරාබි අර්ධද්වීපය පුරා නිරන්තර යුද්ධ සහ ගැටුම් පැවතුණි. අරාබි කාන්තාරයේ පැවති අතිශය කර්කශ ජීවන තත්ත්වය නිසාම, ගෝත්රික අනන්යතාවය සහ සහයෝගීතාවය ඔවුන්ට මරණයත් ජීවිතයත් අතර තීරණාත්මක සාධකය බවට පත් විය.
ප්රංශ ඉතිහාසඥ මැක්සිම් රොඩින්සන් (Maxime Rodinson) පවසන පරිදි එකල සිටි නිදහස් අරාබි වැසියන් කිසිදු ලිඛිත නීති සංග්රහයකට බැඳී සිටියේ නැත. එම නීති ක්රියාත්මක කිරීමට පොලිස් බලකායක් සහිත රාජ්යයක් ද එකල නොවීය. මිනිසෙකුගේ ජීවිතයට තිබූ එකම ආරක්ෂාව වූයේ, යමෙකු ඝාතනය කළහොත් ඒ වෙනුවෙන් දැඩි වන්දියක් ගෙවීමට සිදුවන බවට සමාජය තුළ තිබූ පිළිගැනීමයි.
ලෙයට ලෙයක් යන පලිගැනීමේ චාරිත්රය හෙවත් අරාබි බසින් තාර් (Thar) යන්න බෙඩොයින් සමාජයේ ප්රධානතම පදනම විය. ඔස්ට්රියානු ඉතිහාසඥ ගුස්ටාව් ඊ. වොන් ගෲනෙබෝම් (Gustave E. von Grunebaum) ඉස්ලාමයේ නැගීමට පෙර සියවසේ අරාබියේ පැවති තත්ත්වය විස්තර කළේ “සෑම කෙනෙකුම සෑම කෙනෙකුටම එරෙහිව කරන ගෝත්රික ගරිල්ලා සටනක්” ලෙසයි.
කොල්ලකෑම් සහ කප්පම් ගැනීම්
මුළු අරාබිය පුරාම පාහේ අරාජිකත්වය රජ කළේය. ගෝත්රිකයන් නිරන්තරයෙන් එකිනෙකා සමඟ සටන් වැදුණු අතර, වෙළඳ කණ්ඩායම් (Caravans) සහ ඔවුන් පදිංචි වී සිටි ජනාවාසවලට පහර දී ඒවා කොල්ලකෑම සාමාන්ය දෙයක් විය. මෙම ප්රහාරවලින් බේරීම සඳහා වෙළඳ කණ්ඩායම් සහ ජනාවාස වැසියන් විසින් බෙඩොයින් ගෝත්රිකයන්ට කප්පම් (Tribute) දක්නට ලැබිණි.
සංචාරක ජීවිතයේ සිට ස්ථිර පදිංචිය දක්වා
බොහෝ අරාබි ගෝත්රිකයන් සංචාරක ජීවිතයක් ගත කළද ඇතැම් පිරිස් ක්රම ක්රමයෙන් යම් යම් ප්රදේශවල බලය තහවුරු කරගනිමින් ස්ථිර පදිංචියට හුරු වූහ.
- මක්කම/Mecca: 5 වන සියවසේදී එහි පාලනය නතු කරගත්තේ දක්ෂ වෙළඳුන් පිරිසක් වූ කුරෙයිෂ් (Quraysh) ගෝත්රිකයන්ය.
- යත්රිබ් /Yathrib – (පසුව මදීනාව): මෙහි ප්රධාන වශයෙන් අවුස් (Aus) සහ කස්රාජ් (Khazraj) යන අරාබි ගෝත්ර මෙන්ම, නදීර්, කයිනුකා සහ කුරෙයිසා යන යුදෙව් ගෝත්රිකයෝ ද වාසය කළහ.
සිත්ගන්නා කරුණ නම්, සංචාරක බෙඩොයින්වරුන් මෙම ස්ථිර පදිංචිකරුවන්ව සැලකුවේ ඉතා පහත් කොටයි. ඔවුන් නගර වැසියන්ව හැඳින්වූයේ මුදලාලිලා ජාතියක් (Nation of shopkeepers) ලෙසයි. කෙසේ වෙතත්, ඉස්ලාම් දහමට පෙර පොදු අරාබි අනන්යතාවයක් ගොඩනැගීමට මක්කම වැනි නගරවල බිහිවීම ප්රධාන හේතුවක් විය.
හිජාස් කලාපයේ වැදගත්කම
අරාබි අර්ධද්වීපයේ වැදගත්ම නගර වූ මක්කම සහ යත්රිබ් පිහිටා තිබුණේ හිජාස් (Hijaz) කලාපයේය. අතිශය දුෂ්කර දේශගුණයක් සහ භූමියක් සහිත අරාබියේ, ප්රමාණවත් ජල සැපයුමක් තිබූ එකම ප්රදේශය මෙය විය. එබැවින් ස්ථිර ජනාවාස පිහිටුවීමට වඩාත් සුදුසුම ස්ථානය වූයේ ද මෙම කලාපයයි.
භේදයෙන් එක්සත්භාවයට
පූර්ව ඉස්ලාමීය අරාබි වැසියන් අතර පොදු භාෂාවක් සහ සම්ප්රදායන් තිබුණද, ඔවුන් ගෝත්රික අනන්යතාවය, පළිගැනීම සහ විවිධ ආගමික විශ්වාසයන් නිසා දැඩි ලෙස බෙදී වෙන්ව සිටියහ. නමුත් ඉතා ඉක්මනින්, ඉස්ලාම් දහමේ ආගමනයත් සමඟ සමස්ත අරාබියම වෙනස් වී, එක්සත් අරාබි රාජ්යයක් බිහිවීමේ මාවත විවර විය. පූර්ව ඉස්ලාමීය අරාබියේ පැවැත්ම තීරණය කළ ප්රධානතම සාධක දෙක වූයේ වෙළඳාම සහ ආගමික මධ්යස්ථානයි. එහිදී මක්කම සහ යත්රිබ් (මදීනා) නගර ඉටුකළ කාර්යභාරය අතිමහත්ය.
මක්කම: වෙළඳාමේ සහ ඇදහිල්ලේ හදවත
මක්කම යනු හුදෙක් නගරයක් පමණක් නොව, කලාපීය වෙළඳාමේ මධ්යස්ථානයක් විය. එදා මක්කම මෙතරම් වැදගත් වීමට හේතු කිහිපයක් බලපෑවේය:
1. පූජනීය කාබාව (The Kaaba)
ඉස්ලාම් දහමට පෙර පවා කාබාව අරාබි වැසියන්ගේ පූජනීය ස්ථානයක් විය. විවිධ ගෝත්රවලට අයත් දේව ප්රතිමා එහි තැන්පත් කර තිබූ අතර, කුරෙයිෂ් ගෝත්රයේ ප්රධාන දෙවියන් වූ හුබාල්’ (Hubal) වෙනුවෙන් ද එහි විශේෂ තැනක් හිමිවිය. ක්රි.පූ. 60-30 කාලයේ විසූ ග්රීක ඉතිහාසඥ ඩියෝඩෝරස් සිකුලස් පවා තම ග්රන්ථවල කාබාව හඳුන්වා දුන්නේ “රාබි වැසියන් අතිශයින් ගරු කරන අති පූජනීය දේවස්ථානයක් ලෙසයි.
2. වෙළඳ මාර්ග වෙනස් වීම
එකල රතු මුහුදේ පැවති මුහුදු කොල්ලකෑම් සහ රෝම-පර්සියානු යුද්ධ හේතුවෙන් සාම්ප්රදායික වෙළඳ මාර්ග අවහිර විය. මේ නිසා වෙළඳුන් මක්කම හරහා වැටී තිබූ ගොඩබිම් මාර්ගය තෝරා ගත්හ. බෙඩොයින්වරුන්ගෙන් සහ රතු මුහුදෙන් ඔබ්බෙන් ලැබෙන භාණ්ඩ මක්කමට රැගෙන ආ අතර, එතැන් සිට ඔටු රංචු මගින් ඒවා ලෙවන්ට් (Levant) ප්රදේශය දක්වා ප්රවාහනය කෙරිණි.
3. වාර්ෂික වන්දනාව සහ සාමය
වසරකට වරක් අරාබිය පුරා විසිරී සිටි ගෝත්රිකයන් කාබාව වන්දනා කිරීමටත්, පූජනීය සම් සම් (Zamzam) ළිඳෙන් පැන් බීමටත් මක්කමට පැමිණියහ. මෙම කාලසීමාව තුළ සියලු ගෝත්රික ගැටුම් නතර වුණු අතර, සාමය ප්රකාශයට පත් කෙරිණි. ඔවුනොවුන් අතර ණය සහ ආරවුල් විසඳා ගැනීමට අවස්ථාව ලැබුණි. තවද විවිධ ගෝත්ර අතර නිදහස් වෙළඳාම සිදු විය.
යත්රිබ් (මදීනාව): කෘෂිකාර්මික වෙළඳ මධ්යස්ථානය
අරාබියේ තවත් වැදගත් නගරයක් වූයේ යත්රිබ් ය. හිජාස් කලාපයේ සාරවත් භූමියක පිහිටි මෙය ප්රධාන වශයෙන් කෘෂිකාර්මික මධ්යස්ථානයක් විය.
- ජනගහනය: මුල් කාලයේදී මෙහි බලය පැවතියේ යුදෙව් ගෝත්රිකයන් සතුව වුවද, පසුව අරාබි ගෝත්රිකයන් ද එහි පදිංචි වී ආර්ථික බලය තහවුරු කර ගත්හ.
- ව්යාපාර: අරාබි වැසියන් වැඩිපුරම ගොවිතැනේ නිරත වූ අතර, යුදෙව් වැසියන් ව්යාපාරික කටයුතුවල ක්රියාකාරී වූහ.
- පොලී ක්රමය/Usury: නගර සහ වෙළඳාම දියුණු වීමත් සමඟ පොලියට මුදල් දීමේ ක්රමය ව්යාප්ත විය. මෙය අරාබි සහ යුදෙව් යන දෙපාර්ශවයම සිදු කළ අතර, පසුව ඉස්ලාම් දහම මගින් මෙය තහනම් කරන ලදී.
ඉස්ලාම් දහම පහළ වීමට පෙර පවා, මක්කම වැනි නගර කේන්ද්ර කරගනිමින් ගොඩනැගුණු ආගමික සහ වෙළඳ සබඳතා හරහා විසිරී සිටි අරාබි ගෝත්රිකයන් තුළ පොදු අරාබි අනන්යතාවයක් නිර්මාණය වීමට පටන් ගෙන තිබුණි. ඉස්ලාමයේ ආගමනයත් සමඟ මෙම විසිරුණු ගෝත්රික බලවේග එක්සත් වී ලෝකයම දිනූ මහා අධිරාජ්යයක් දක්වා පරිණාමය විය.
ඉස්ලාම් දහමේ ආගමනයට පෙර අරාබි අර්ධද්වීපය විවිධ ආගම් සහ විශ්වාසයන්ගෙන් සමන්විත ආගමික විවිධත්වයක් සහිත දේශයක් විය. එකල පැවති ප්රධාන ඇදහිලි මෙලෙස වර්ග කළ හැකිය:
1. අරාබි බහුදේවවාදය (Paganism)
ඉස්ලාමයට පෙර අරාබියේ වඩාත්ම ප්රචලිත වූයේ බහුදේවවාදයයි. සෑම ගෝත්රයකටම, නගරයකටම සහ කලාපයකටම ආවේණික වූ දෙවිවරුන් හෝ දේව ප්රතිමා (Idols) සිටියහ.
- ප්රතිමා 360 ක්: මක්කම පිහිටි පූජනීය කාබාව තුළ මෙලෙස විවිධ ගෝත්රවලට අයත් දේව ප්රතිමා සහ රූප 360ක් පමණ තිබූ බව පැවසේ.
- අල්ලාහ් සහ අනෙකුත් දෙවිවරු: ඉස්ලාමයේ එන අල්ලාහ් යන නාමය එකල දේව ප්රතිමාවක් ලෙස කාබාව තුළ තිබූ බවට ඇතැම් විද්වත්හු මත පළ කරති. මීට අමතරව, මරියතුමිය සහ කුඩා ජේසුස් වහන්සේගේ රූප ද එහි තිබූ බවට මතභේදාත්මක වාර්තා පවතී.
- අදෘශ්යමාන බලවේග: අරාබි වැසියන් ජින් (Djinns) වැනි අද්භූත බලවේග කෙරෙහි ද දැඩි ලෙස විශ්වාස කළහ.
2. ක්රිස්තියානි ධර්මයේ ව්යාප්තිය
පළමු සියවසේ සිටම අරාබි වෙළඳුන් හරහා ක්රිස්තියානි ධර්මය අරාබියට හඳුන්වා දෙන ලදී. බයිසැන්තියානු අධිරාජ්යය සහ ඉතියෝපියාවේ අක්සුම් (Aksum) රාජධානිය මෙයට ප්රබල බලපෑමක් කළේය.
- ගස්සානිඩ්වරු (Ghassanids): රෝමයට පක්ෂපාතීව සිටි මෙම අරාබි රාජධානිය ක්රිස්තියානි දහම වැළඳ ගත්තේය.
- නජ්රාන් (Najran): දකුණු අරාබියේ පිහිටි මෙම ප්රදේශය ඉතියෝපියානු බලපෑම නිසා ප්රබල ක්රිස්තියානි මධ්යස්ථානයක් විය.
- නිකායන්: මෙහි නෙස්ටෝරියානු (Nestorian) ක්රිස්තියානි දහම පැවතුණද, වඩාත්ම ජනප්රිය වූයේ මොනොෆිසයිට් (Monophysite) නිකායයි.
3. යුදෙව් දහමේ බලපෑම
රෝම පීඩාවන් නිසා ක්රි.ව. පළමුවන සියවසේ සිට යුදෙව්වන් අරාබියට සංක්රමණය වීමට පටන් ගත්හ.
- ජනාවාස: හිජාස් කලාපයේ යත්රිබ් (මදීනා), කයිබර් සහ ෆදක් වැනි නගරවල ඔවුන් පදිංචි වූහ.
- ආගම් වෙනස් කිරීම: ඇතැම් අරාබි වැසියන් යුදෙව්වන් පාලනය කළ නගරවල පදිංචි වීමේ කොන්දේසියක් ලෙස යුදෙව් දහම වැළඳ ගත්හ.
- හිම්යාරයිට් රාජධානිය: යේමනයේ පිහිටි මෙම රාජධානිය 4 වන සියවසේදී යුදෙව් දහම සිය රාජ්ය ආගම ලෙස පිළිගත්තේය.
4. හනීෆි (Hanifi) විශ්වාසය
මෙය ක්රිස්තියානි හෝ යුදෙව් දහමට අයත් නොවන, නමුත් එක් දෙවියෙකු පමණක් විශ්වාස කළ (Monotheistic) පිරිසකි.
- ඔවුන් ඉබ්රාහිම් (Abraham) තුමාගේ ඉගැන්වීම් අනුගමනය කළ බව විශ්වාස කෙරේ.
- ඔවුන් අරාබි වැසියන්ගේ බහුදේවවාදය සහ රූප වන්දනාව ප්රතික්ෂේප කළහ.
- ඌරු මස් අනුභවය තහනම් කිරීම වැනි ඇතැම් ඒකදේවවාදී ලක්ෂණ ඔවුන් තුළ දක්නට ලැබුණි.
ඉස්ලාම් දහමට පෙර අරාබිය යනු හුදෙක් කාන්තාරයක් පමණක් නොව, විවිධ ආගමික මතවාද සහ දේශපාලන ක්රමවේදයන් ගැටුණු සංකීර්ණ කලාපයකි. එහි පැවති ආගමික සහ දේශපාලන පසුබිම ගැන තවත් සිත්ගන්නාසුළු කරුණු පෙලක් අධ්යනය කරමු.
හනීෆිවරු සහ පර්සියානු බලපෑම
හනීෆි (Hanifi) ජනතාවගේ ව්යාප්තිය පිළිබඳ නිශ්චිත දත්ත හිඟ වුවද, ඉස්ලාමීය මූලාශ්ර පවසන්නේ මුහම්මද් නබිතුමා සහ එතුමාගේ සමීපතම අනුගාමිකයන් කිහිපදෙනෙකුම ඉස්ලාමයට පෙර මෙම හනීෆි විශ්වාසය අනුගමනය කළ බවයි. මීට අමතරව, පර්සියානු බලපෑම නිසා සොරොස්ට්රියානු (Zoroastrianism) සහ මැස්ඩකිසම් (Mazdakism) වැනි ඉරාන කලාපයේ පැවති ආගම් අනුගමනය කළ සුළු පිරිසක් ද අරාබියේ විසූහ.
දේශපාලන බෙදීම
පූර්ව ඉස්ලාමීය අරාබි වැසියන් ප්රධාන කොටස් දෙකකට බෙදී සිටි බව ඉතිහාසඥයෝ පෙන්වා දෙති:
- දකුණු අරාබි වැසියන් (Yamanites): මොවුන් කහ්තාන් (Qahtan) ගෙන් පැවත එන්නන් ලෙස සැලකේ. යේමනය කේන්ද්ර කරගත් මෙහි ස්ථාවර රාජාණ්ඩු ක්රම පැවතුණි.
- උතුරු අරාබි වැසියන්: මොවුන් අද්නාන් (Adnan) ගෙන් පැවත එන්නන්ය. මෙහි පැවතියේ ලිහිල් ගෝත්රික සන්ධාන හෝ මක්කම වැනි ඔලිගාර්කි (කිහිප දෙනෙකුගේ පාලනය) සහිත නගර රාජ්යයන්ය.
මුල් කාලයේදී දකුණු අරාබිය වඩාත් දියුණු ප්රදේශයක් ලෙස සැලකුණි. එය ඉතියෝපියාව වැනි බාහිර ලෝකය සමඟ සමීප සබඳතා පැවැත්වූ ප්රධාන වෙළඳ මධ්යස්ථානයක් විය. නමුත් 4 වන සියවසේ සිට දකුණේ ගෝත්රිකයන් උතුරට සංක්රමණය වීමත් සමඟ උතුරු අරාබි සංස්කෘතිය සහ අක්ෂර මාලාව සමස්ත අරාබිය පුරා ව්යාප්ත වීමට පටන් ගත්තේය.
ඉතිහාසගත ප්රබල ගෝත්රික රාජ්යයන්
අරාබිය තුළ සැමවිටම අරාජිකත්වයක් පැවතියේ නැත. ග්රීක, රෝම සහ මෙසපොතේමියානු මූලාශ්රවල පවා සඳහන් වන ප්රබල රාජ්යයන් කිහිපයක් එහි විය:
- තමූද් (Thamud): ක්රි.පූ. 8 වන සියවසේ ඇසිරියානු වාර්තාවල සඳහන් වන මොවුන් වයඹදිග අරාබියේ බලවත්ව සිටියහ. පසුව මොවුන් රෝම අධිරාජ්යයට සහාය දෙන හමුදාවක් ලෙස ද කටයුතු කර ඇත.
- ප්රධාන වැසියන්: ක්රි.පූ. 3 වන සියවසේදී ග්රීක විද්වතෙකු වූ එරතොස්තනීස් (Eratosthenes) විසින් අරාබි අර්ධද්වීපයේ ප්රධාන වැසියන් ලෙස මිනියන්වරු, සබේන්වරු, කටබානියන්වරු සහ හද්රමයිට්වරු හඳුනාගෙන තිබේ.
Sabaean රාජධානිය සහ හිම්යාරයිට්වරුන්ගේ නැගීම
වර්තමාන යේමනය පිහිටි ප්රදේශයේ ඉතිහාසඥයන් සඳහන් කරන ප්රබලතම රාජ්යයක් වූයේ සබේන් රාජධානියයි. ක්රි.ව. 280 දී පමණ මෙය හිම්යාරයිට් (Himyarite) රාජධානිය විසින් යටත් කර ගන්නා ලදී. පූර්ව ඉස්ලාමීය අරාබියේ පැවති වැදගත්ම රාජ්යයක් වූ හිම්යාරයිට් පාලනය ක්රියාත්මක වූයේ මධ්යකාලීන යුරෝපීය රාජ්යයන්ට සමාන අයුරින්, ප්රාදේශීය ආණ්ඩුකාරවරුන්ට විශාල බලතල හිමිවන පරිදිය.
මුලින් බහුදේවවාදීන් වූ හිම්යාරයිට්වරු, 4 වන සියවසේදී ඒකදේවවාදය වැළඳ ගත්හ. 5 වන සියවස අවසානයේදී ඔවුන්ගේ රජු වූ අබු කරීබා (Abu Kariba) යුදෙව් දහම වැළඳ ගත් අතර ඔහුගේ පුත් යූසුෆ් දු නුවාස් (Yusuf Dhu Nuwas) ක්රිස්තියානි භක්තිකයන්ට දැඩි ලෙස පීඩා කළේය.
මෙම පීඩාවන් හිම්යාරයිට් රාජවංශයේ අවසානයට මග පෑදුවේය. ක්රි.ව. 524 දී ඉතියෝපියාවේ අක්සුම් රාජධානිය, බයිසැන්තියානු අධිරාජ්යය සහ දකුණු අරාබි ක්රිස්තියානීන් එක්ව හිම්යාරයිට්වරුන් පරාජය කළහ. ඉන්පසු දකුණු අරාබියේ පාලනය ඉතියෝපියානු ක්රිස්තියානීන් සතු විය. ඔවුන් සනා (Sana) නුවර පල්ලියක් ඉදිකර, මක්කම වෙනුවට වන්දනාකරුවන් සහ වෙළඳුන් එහි ගෙන්වා ගැනීමට උත්සාහ කළහ.
අබ්රහා සහ යුද අලි ප්රහාරය
ඉතියෝපියානු ආණ්ඩුකාර අබ්රහා (Abraha) සහ මක්කම අතර ඇති වූ මෙම ගැටුම ගැන අල් කුර්ආනයේ ද සඳහන් වේ. මක්කම යටත් කර ගැනීමට අබ්රහා යුද අලි රැගෙන ආ නමුත් එම උත්සාහය අසාර්ථක විය. පසුව 6 වන සියවසේ අග භාගයේදී මෙම ප්රදේශයේ බලය සඳහා ඉතියෝපියානුවන් සහ පර්සියානුවන් (සසානිඩ්වරු) අතර ඇති වූ අරගලයෙන් පර්සියානුවන් ජයග්රහණය කළහ.
අරාබියේ අනෙකුත් ප්රබල රාජ්යයන්
මක්කමට අමතරව තවත් කැපී පෙනෙන රාජ්ය කිහිපයක් අරාබියේ විය:
- කින්ඩා (Kinda) රාජධානිය: මධ්යම අරාබියේ වාර්තාගත වූ පළමු රාජ්යය මෙයයි. 5 වන සියවසේදී නජ්ඩ් (Najd) ප්රදේශයේ සියලු ගෝත්රිකයන් එක්සත් කරමින් මෙය බිහිවිය. බයිසැන්තියානු බලප්රදේශවලට සාර්ථක ප්රහාර එල්ල කළ ද, පසුව පර්සියානුවන්ගේ හිතවාදී ලක්මිඩ්වරුන් අතින් කින්ඩා රජු මිය යාමත් සමඟ මෙම රාජ්යය බිඳ වැටුණි.
- ලක්මිඩ් (Lakhmid) රාජධානිය: නැගෙනහිර අරාබියේ බිහි වූ මෙය පර්සියානු සසානිඩ් අධිරාජ්යයට පක්ෂපාතී රාජ්යයක් ලෙස ක්රියා කළේය.
- ගස්සානිඩ් (Ghassanid) රාජධානිය: යේමනයේ සිට සංක්රමණය වූ පිරිසක් විසින් ලෙවන්ට් ප්රදේශයේ පිහිටුවන ලද්දකි. මොවුන් නැගෙනහිර රෝම අධිරාජ්යයට පක්ෂපාතීව කටයුතු කළහ.
එක්සත් වීමේ අවශ්යතාවය
මෙම කුඩා රාජ්යයන් කිසිවක් සමස්ත අරාබිය එක්සත් කිරීමට හෝ විදේශීය ආක්රමණවලින් ස්ථිරව ආරක්ෂා වීමට තරම් ප්රබල නොවීය. මධ්යගත පාලනයක් නොමැති වීම නිසා මුළු අරාබියම පාහේ පාලනය වූයේ බෙඩොයින් සමාජයේ ලිඛිත නොවන නීති මගිනි. නිරන්තර යුද්ධ, කොල්ලකෑම් සහ කර්කශ දේශගුණය හමුවේ අරාබි වැසියන් දැඩි අසරණභාවයකට පත්ව සිටියහ.
මේ සියලු බෙදීම් සහ අරාජිකත්වය අවසන් කරමින් අරාබිය එක්සත් ජාතියක් ලෙස ලොව හමුවේ නැගී සිටීමට මග පෑදුවේ ඉස්ලාම් දහමේ ආගමනයයි.
***
(මෙම අන්තර්ගතයන් උපුටා ගන්නේ නම්, ඒ සෑම විටකදීම ceylonreader වෙබ් අඩවියේ විස්තරය සඳහන් කිරීමට කාරුණික වන්න)
