පෘථිවියේ සුළි සුළං රැජිනගේ බලය..

සොබාදහම නිර්මාණය කරන චණ්ඩ මාරුතය නොහොත් සුළි කුණාටුවල බියකරු යථාර්ථය සහ ඉන් පැන නගින අනාගත අභියෝගය

***

මේ ලිපිය, @RealLifeLore යූටියුබ් චැනලයේ How Big Do Hurricanes Get? වීඩීයෝව ඇසුරින් සකසන ලද ලිපියකි.

Cover image credit goes to 247wallst.com

***

සොබාදහම යනු සැබවින්ම මෙලොව පාලනය කරන අසමසම රැජිනයි. ඇයගේ නිහඬ සුන්දරත්වය මෙන්ම, ඇය සතු අසීමිත හා විනාශකාරී බලය ද අප අමතක නොකළ යුතුය. මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද ලොව ඕනෑම තාක්ෂණික බලවේගයකට වඩා සොබාදහමේ “කෝපය” ප්‍රබල බව පසක් කරවන එක් අවස්ථාවක් වන්නේ සුළි කුණාටුය (Hurricanes). මේවා වෙරළබඩ ප්‍රජාවන්ට සහ නාවිකයන්ට කාලාන්තරයක් තිස්සේ මාරාන්තික අනතුරු ඇඟවීමක් ලෙස පවතී.

“සොබාදහම හීලෑ කළ නොහැක. අපට කළ හැක්කේ ඇයට ගරු කරමින් ඇයගේ බලවේග හමුවේ සූදානම්ව සිටීම පමණි.”

සුළි කුණාටුවක් නිර්මාණය වන්නේ කෙසේද?

මෙතරම් විනාශකාරී බලයක් මේ කුණාටුවලට ලැබෙන්නේ කෙසේද? මෙය හුදෙක් සුළඟක් පමණක් නොවේ. සාගර ජලයේ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 26.5 ට වඩා වැඩි වූ විට, සාගර මතුපිටින් ජලය වාෂ්ප වී ඉහළට ගමන් කරයි. මෙම උණුසුම් වාතය ඉහළ ගොස් සිසිල් වන විට වලාකුළු නිර්මාණය වන අතර, එහිදී මුදා හැරෙන තාප ශක්තිය කුණාටුවේ එන්ජිම ලෙස ක්‍රියා කරයි. පෘථිවියේ භ්‍රමණය නිසා මෙම සුළඟ කැරකැවීමට පටන් ගන්නා අතර එය දරුණු සුළි කුණාටුවක් බවට පත් වේ.

නම කුමක් වුවත් විනාශය එකම වේ

සුළි කුණාටුවක් ඇති වන සාගර කලාපය අනුව එය විවිධ නම්වලින් හඳුන්වනු ලැබේ. අත්ලාන්තික් සහ ඊසානදිග පැසිෆික් කලාපයේදී මේවා Hurricane (හරිකේන්) ලෙසත්, වයඹදිග පැසිෆික් කලාපයේදී Typhoon (ටයිෆූන්) ලෙසත් හැඳින්වේ. එසේම දකුණු පැසිෆික් සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේදී මේවා හැඳින්වෙන්නේ Cyclone (සයික්ලෝන්) ලෙසයි. නම කුමක් වුවත්, මේවායේ ගැබ්ව ඇති විනාශකාරී ශක්තිය සුළුකොට තැකිය නොහැක.

මෙම කුණාටු මැනීම සඳහා විද්‍යාඥයන් Saffir-Simpson පරිමාණය භාවිතා කරයි. මෙහිදී කුණාටු පළමු කාණ්ඩයේ සිට පස්වන කාණ්ඩය දක්වා ශ්‍රේණිගත කරනු ලැබේ. මෙම ශ්‍රේණිගත කිරීම හුදෙක් ඉලක්කම් පෙළක් නොව, මිනිස් ජීවිත සහ දේපළවලට එල්ල විය හැකි අවදානම මැන බැලෙන මානයකි.

– කුණාටු පරිමාණය සහ පළමු පියවර

කුණාටුවක ප්‍රමාණය ගැන කතා කිරීමේදී ඉතිහාසයේ වාර්තා වූ කුඩාම කුණාටුව ලෙස ‘මාර්කෝ’ (Tropical Storm Marco) හැඳින්විය හැක. එය කුඩා ප්‍රාන්තයක් වන රෝඩ් අයිලන්ඩ් (Rhode Island) ප්‍රමාණයට සමාන වූ අතර මෙක්සිකෝවට එල්ල කළ බලපෑම ඉතා අවම විය. 1 වන කාණ්ඩයේ කුණාටුවක් ලෙස වර්ගීකරණය වීමට සුළඟේ වේගය පැයට සැතපුම් 74 (පැයට කි.මී. 119) ඉක්මවිය යුතුය. මාර්කෝගේ උපරිම වේගය පැයට සැතපුම් 65ක් පමණ වූ නිසා එය එම පරිමාණයට ඇතුළත් වූයේ නැත.

කෙසේ වෙතත්, 1 වන කාණ්ඩයේ කුණාටුවක් වුවද සිදු කළ හැකි විනාශය අතිමහත්ය. 2017 දී ඇති වූ ‘නේට්’ (Hurricane Nate) කුණාටුව මෙයට කදිම නිදසුනකි. පැයට සැතපුම් 90ක වේගයෙන් හමා ගිය එය කොස්ටාරිකා ඉතිහාසයේ වැඩිම දේපළ හානියක් (ඩොලර් මිලියන 787ක්) සහ ජීවිත 48ක් අහිමි කළ ඛේදවාචකයක් විය. මින් පසක් වන්නේ කුණාටුවක “කුඩාම” මට්ටම පවා රටක ආර්ථිකයට ප්‍රබල පහරක් එල්ල කළ හැකි බවයි.

– විනාශයේ පරිමාණයන්: 2 සහ 3 කාණ්ඩ

කුණාටුවක් 2 වන කාණ්ඩයට පිවිසෙන විට සුළඟේ වේගය පැයට සැතපුම් 96-110 දක්වා ඉහළ යයි. මෙය නිවාසවල වහලවල් සහ ජනේලවලට හානි කිරීමටත්, ගස් මුලින් උදුරා දැමීමටත් ප්‍රමාණවත් වේ. මෑත කාලීනව වාර්තා වූ ‘ආතර්’ (Hurricane Arthur) මෙවැනි කුණාටුවකි. මොන්ටිනිග්‍රෝ රාජ්‍යයේ විශාලත්වයට සමාන වූ එය, මධ්‍යස්ථ මට්ටමේ විනාශයක් සිදු කළද එය මහජන ආරක්ෂාවට දැඩි බලපෑමක් එල්ල කළේය.

3 වන කාණ්ඩයේ සිට කුණාටු  “ප්‍රධාන කුණාටු” (Major Hurricanes) ලෙස සැලකේ. මෙහිදී සුළඟේ වේගය පැයට සැතපුම් 111-129 (පැයට කි.මී. 178-208) දක්වා වැඩි වේ. 2016 දී නෙදර්ලන්තයේ විශාලත්වයට සමානව හමා ආ ‘ඔටෝ’ (Hurricane Otto) කුණාටුව මෙයට උදාහරණයකි. මෙවැනි තත්ත්වයකදී ශක්තිමත් පදනමක් නොමැති ඕනෑම ගොඩනැගිල්ලක් මුළුමනින්ම විනාශ වීමේ අවදානමක් පවතී. එමෙන්ම ගංවතුර තත්ත්වයන් ද දරුණු ලෙස ඇති වේ.

– ඉතිහාසය වෙව්ලවූ 4 වන කාණ්ඩයේ මාරයා

4 වන කාණ්ඩයේ කුණාටු යනු සැබවින්ම භීෂණයකි. ඇමරිකානු ඉතිහාසයේ දරුණුතම ස්වාභාවික ව්‍යසනය වන්නේ 1900 දී ටෙක්සාස්හි ගැල්වෙස්ටන් (Galveston) වෙත කඩා වැදුණු 4 වන කාණ්ඩයේ කුණාටුවයි. පැයට සැතපුම් 145ක වේගයෙන් හමා ගිය එය මුළු නගරයම බිමට සමතලා කළ අතර මිනිස් ජීවිත 6,000ත් 12,000ත් අතර ප්‍රමාණයක් බිලිගත්තේය. එකල දියුණු තාක්ෂණයක් නොතිබූ බැවින් ජනතාවට අනතුරු ඇඟවීමට හැකියාවක් නොවූ අතර, මුහුදු රළ ගොඩබිමට ගලා ඒමෙන් මුළු නගරයම ජලයෙන් වැසී ගියේය.

නමුත් ලෝක ඉතිහාසයේ මාරාන්තිකම කුණාටුව මෙය නොවේ. එම අවාසනාවන්ත වාර්තාව හිමිවන්නේ 1970 දී නැගෙනහිර පකිස්ථානයට (වර්තමාන බංග්ලාදේශය) බලපෑ ‘භෝලා’ (Bhola Cyclone) කුණාටුවටයි. ඇල්බේනියාවේ විශාලත්වයට සමාන වූ මෙම සුළි සුළඟින් අහිමි වූ ජීවිත සංඛ්‍යාව 500,000 ඉක්මවයි. මෙය දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී මියගිය මුළු ඇමරිකානු සෙබළුන් සංඛ්‍යාවටත් වඩා වැඩි අගයකි. බංග්ලාදේශය වැනි පහත් වෙරළබඩ කලාපවලට මෙවැනි කුණාටු කෙතරම් දරුණු බලපෑමක් ඇති කරන්නේද යන්න මින් පසක් වේ.

“ස්වභාවධර්මය අපගේ මව විය හැක, නමුත් ඇය වරදට දඬුවම් දෙන දැඩි විනිසුරුවරියක ද වේ.”

මූල්‍යමය වශයෙන් බලන කල, 2017 දී ඇති වූ ‘හාර්වි’ (Hurricane Harvey) කුණාටුව ඩොලර් බිලියන 125ක අලාභයක් සිදු කළේය. හංගේරියාවේ විශාලත්වයට සමාන වූ මෙය හංගේරියාවේ මුළු ජාතික ආදායමට සමාන විනාශයක් ටෙක්සාස් වෙත කළ නිසා මෙය “හංගේරියානු මිසයිලයක්” ලෙසද සමහරු හඳුන්වති.

– 5 වන කාණ්ඩයේ රාක්ෂයන්: කත්‍රිනා සහ පැට්‍රීෂියා

5 වන කාණ්ඩය යනු සුළි කුණාටු පරිමාණයේ උපරිමයයි. 2005 වසරේදී ඇති වූ ‘කත්‍රිනා’ (Hurricane Katrina) පෝලන්තයට සමාන විශාලත්වයකින් යුක්ත වූ අතර පැයට සැතපුම් 175ක වේගයෙන් හමා ආවේය. එය ද ඩොලර් බිලියන 125ක හානියක් සිදු කරමින් දහසකට අධික පිරිසකට මරු කැඳවීය. නිව් ඕර්ලියන්ස් නගරයේ ආරක්ෂක බැමි බිඳ දමමින් කත්‍රිනා කළ විනාශය ලෝකයේම අවධානයට ලක් විය.

එහෙත් වේගය අතින් ගත් කල 1979 දී ඇති වූ ‘පැට්‍රීෂියා’ (Hurricane Patricia) කුණාටුව අසමසම වේ. පැයට සැතපුම් 215ක (පැයට කි.මී. 346) ක්ෂණික වේගයක් වාර්තා කළ එයට ඕනෑම ශක්තිමත් ගොඩනැගිල්ලක් සුළු මොහොතකින් සුන්බුන් ගොඩක් බවට පත් කළ හැකි විය. මෙය අධිවේගී දුම්රියක වේගයටත් වඩා වැඩිය.

– ප්‍රමාණයෙන් විශාලතම කුණාටු

කුණාටුවක ශක්තිය මෙන්ම එහි ප්‍රමාණය සහ කාලසීමාව ද වැදගත් වේ. ‘ජෝන්’ (Hurricane John) කුණාටුව දින 31ක් පුරා පවතිමින් වාර්තාවක් තැබුවේය. එය කිලෝමීටර් 11,530ක දුරක් ගමන් කළ අතර එය පෘථිවිය වටා ඇති දුරෙන් 29%ක් පමණ වේ.

එසේම ඇමරිකාවට බලපෑ විශාලතම කුණාටුව වූ ‘සැන්ඩි’ (Hurricane Sandy) ඕස්ට්‍රේලියාවෙන් අඩක ප්‍රමාණයට සමාන විය. එහි සුළඟේ වේගය 3 වන කාණ්ඩයේ මට්ටමේ පැවති බැවින් විනාශය තරමක් අවම වුවත්, එහි යෝධ ප්‍රමාණය නිසා ඇති වූ මුහුදු රළ ඉතා ප්‍රබල විය.

පෘථිවියේ මෙතෙක් වාර්තා වූ විශාලතම කුණාටුව ලෙස ‘ටයිෆූන් ටිප්’ (Typhoon Tip) සැලකේ. 1979 දී ඇති වූ මෙය ඉන්දියාව තරම් විශාල වූ අතර පැයට සැතපුම් 190ක වේගයක් පවත්වා ගත්තේය. වාසනාවකට මෙන් එය ජපානයට ඇතුළු වීමට පෙර දුර්වල වීම නිසා සිදුවීමට ගිය මහා විනාශයක් වැළකී ගියේය. ඉන්දියාව වැනි විශාලත්වයකින් යුත් කුණාටුවක් සජීවීව ගොඩබිමට කඩා වැදුණේ නම් සිදුවන විනාශය සිතා ගැනීමට පවා අපහසුය.

ගෝලීය උණුසුම සහ කුණාටුවල අනාගතය

වර්තමානයේ අප මුහුණ දෙන විශාලතම අභියෝගය වන්නේ ගෝලීය උණුසුමයි. කාර්මිකකරණය නිසා වායුගෝලයට මුදා හැරෙන හරිතාගාර වායු හේතුවෙන් සාගර ජලය තව තවත් උණුසුම් වෙමින් පවතී. සාගර ජලය උණුසුම් වීම යනු කුණාටු සඳහා තව තවත් “ඉන්ධන” සැපයීමකි.

විද්‍යාඥයන් ඇස්තමේන්තු කරන පරිදි 2100 වසර වන විට කුණාටුවල ප්‍රබලතාවය තවත් 2% සිට 11% දක්වා ප්‍රමාණයකින් ඉහළ යනු ඇත. මෙය සුළු අගයක් ලෙස පෙනුනද, පැයට සැතපුම් 200ක වේගයෙන් හමන කුණාටුවකට තවත් සැතපුම් 22ක වේගයක් එකතු වීම යනු එම කුණාටුවේ විනාශකාරී බලය දෙගුණ තෙගුණ වීමකි. එමෙන්ම උණුසුම් වාතයට වැඩි ජල වාෂ්ප ප්‍රමාණයක් රඳවා ගත හැකි බැවින්, අනාගත කුණාටු සමඟ එන වර්ෂාපතනය ද වැඩි වන අතර එය දරුණු ගංවතුර තත්ත්වයන් ඇති කරනු ඇත.

අපට කළ හැක්කේ කුමක්ද?

සුළි කුණාටු යනු සොබාදහමේ පාලනය කළ නොහැකි බලවේගයන්ය. නමුත් තාක්ෂණයේ දියුණුවත් සමඟ අපට ඒවා කලින් හඳුනා ගැනීමට සහ ජනතාව ආරක්ෂිත ස්ථාන කරා යොමු කිරීමට හැකියාව ලැබී ඇත. පූර්ව සූදානම සහ කාලගුණ අනතුරු ඇඟවීම්වලට ගරු කිරීම තුළින් මිනිස් ජීවිත බේරා ගත හැකිය.

අප සොබාදහම සමඟ කරන සෙල්ලම අපටම වින කරන කාලය වැඩි ඈතක නොවේ. අනාගතයේදී මෙවැනි බියකරු රාක්ෂයන්ගෙන් බේරීමට නම් පරිසරය සුරැකීම සහ ගෝලීය උණුසුම අවම කිරීම විකල්පයක් නොව අනිවාර්ය අවශ්‍යතාවයකි.

“සොබාදහම සුරකින තරමට, සොබාදහම අපව සුරකිනු ඇත. මන්ද අප සොබාදහමේ කොටසක් මිස එහි අයිතිකරුවන් නොවන බැවිනි.”

***

(මෙම අන්තර්ගතයන් උපුටා ගන්නේ නම්, ඒ සෑම විටකදීම ceylonreader වෙබ් අඩවියේ විස්තරය සඳහන් කිරීමට කාරුණික වන්න)